Vergunnen of verzekeren?

De brand bij chemie-Pack heeft heel wat discussie losgemaakt over hoe dergelijke problemen voorkomen moeten worden. En vooral de vraag wat de overheid zou moeten doen. Bij deze mijn visie op wat er zou gebeuren als de overheid niets zou doen en waarom dat betere resultaten geeft dan regelgeving en vergunningen.

Ten eerste wil ik vaststellen wat volgens mij het doel is van de maatregelen. Het zou gewenst zijn als het risico op problemen zou klein mogelijk zou zijn. Maar niet alleen dat want er kan altijd nog een ongeluk gebeuren. Mocht er wel wat misgaan dan zou je willen dat de mensen die buiten hun schuld schade hebben geleden toch een vergoeding krijgen. En het zou mooi zijn als dit alles met zo min mogelijk moeite en zo snel mogelijk verloopt.

Een goede aansprakelijkheidsverzekering zou beantwoorden aan deze doelstelling. Het bedrijf zou zichzelf verzekeren tegen aansprakelijkheid bij schade aan derden. Net als bij een inboedelverzekering zal de verzekeraar erop aansturen dat het risico zo laag mogelijk is. Over het algemeen doen ze dit met financiële prikkels. Als je een brandmelder hebt en het huis is goed beveiligd dan krijg je korting op de premie. De verzekerde doet er dus goed aan om ervoor te zorgen dat zijn huis ook echt veilig is. De verzekeraar zal alleen een korting geven als de genomen maatregelen ook daadwerkelijk bijdragen aan de veiligheid. In het geval van een chemie-bedrijf  zou deze maatregelen moeten nemen die het risico op uitbetaling verminderen. Niet alleen maatregelen voor de show, maar maatregelen die de veiligheid echt vergroten.

De verzekeraar zal aansturen op maatregelen die echt wat bijdragen. Door de concurrentie onder verzekeraars moet de verzekeraar zorgen voor een efficiënte manier van werken. De verzekeraar zal voor een bepaald pakket aan maatregelen korting kunnen geven. Maar de concurrent heeft meer onderzoek gedaan en weet dat een deel van deze maatregelen niets bijdraagt aan de veiligheid en stelt daarom lagere eisen. Bij de concurrent kan het chemiebedrijf dan met minder moeite toch de korting krijgen. Ook ten aanzien van het toezicht zal dit gericht zijn op efficiëntie en effectiviteit. De regels die gesteld worden, de manier van toezicht enzovoort zullen steeds aangepast worden om het beste resultaat te bereiken. Het resultaat van een dergelijke verzekering is dat er tegen zo laag mogelijke kosten een zo hoog mogelijke veiligheid wordt bereikt. En mocht het toch misgaan dan worden de omwonenden schadeloos gesteld. Er zal dus wel toezicht komen op de veiligheid, maar mocht dit leiden tot onnodige bureaucratie dan zal dit verdwijnen. De bureaucratische verzekeraars zullen zichzelf uit de markt prijzen. Er zal concurrentie zijn om de veiligheid tegen de laagst mogelijke kosten te handhaven.

Verder kun je je zorgen maken over allerlei kleine regeltjes die de verzekeraar gebruikt om onder betaling uit te komen. Zal de verzekeraar wel betalen als bijvoorbeeld een medewerker of nog erger een crimineel het ongeluk heeft veroorzaakt. Normaal gesproken zijn bedrijven verantwoordelijk voor het gedrag van werknemers. Maar het bedrijf zal waarschijnlijk ook weer een deel van de schade verhalen op deze werknemer. Dit doorschuiven van de schuld kan door de verzekeraars worden opgelost en er kan gewoon worden uitbetaald. Het chemiebedrijf kan afspreken dat in geval van een ongeluk er altijd uitbetaling zal plaatsvinden. Stel dat er een crimineel is die de zaak heeft aangestoken dan kan de verzekeraar deze persoon opsporen en de schade proberen te verhalen. In dit geval zal er weinig te halen zijn. Het kan voor de burgers en bedrijven heel handig zijn als verzekeraars eerst uitbetalen en vervolgens het geld verhalen op degene die daadwerkelijk schuld heeft.

Zullen er wel verzekeraars zijn die dergelijke omvangrijke aansprakelijkheidsverzekeringen aan kunnen? Als het misgaat dan zijn de kosten heel erg groot en er moet voldoende kapitaal zijn om dit risico af te kunnen dekken. In verzekeringsland hebben ze een oplossing voor dergelijke grote projecten. De polis wordt in stukken opgeknipt en elke verzekeraar kan een deel van de verzekering op zich nemen. Er is een instantie die dit proces begeleidt en verschillende partijen kunnen vervolgens intekenen op de polis. Verzekeraar A doet bijvoorbeeld 5% en verzekeraar B doet 30% enzovoort. Je kan dit proces zo vormgeven dat de inschrijving sluit als je de 100% hebt bereikt. Maar je kan natuurlijk ook overschrijven en later een selectie maken. De verzekeraars geven niet alleen aan welk percentage ze willen verzekeren ze geven ook aan welke premie ze willen ontvangen. De klant kan dan achteraf kiezen met wie hij in zee gaat. Als er door teveel verzekeraars is ingetekend dan kan hij de goedkoopste of de betrouwbaarste er uit halen. Een dergelijk proces is ook toegankelijk voor kleine verzekeraars.

De vraag is verder of bedrijven zich wel zullen verzekeren. Dat zullen ze onder andere doen om dat ze niet alleen op de wereld zijn, maar heel veel samenwerken met andere partijen. Economische processen op de vrije markt zijn sterk met elkaar verbonden. Verder heeft het bedrijf ook een eigen belang bij een goede verzekering. Het bedrijf wil ook door kunnen gaan met zijn activiteiten als er een ongeluk heeft plaatsgevonden. Grotere leveranciers doen vaak onderzoek naar de betrouwbaarheid van een bedrijf voordat ze op rekening gaan leveren. Zij willen ook zeker weten dat zij hun geld uiteindelijk krijgen. Omwonenden zullen ook verlangen dat er zekerheid is over de veiligheid. Zij zullen ook druk uitoefenen op bedrijven in de omgeving. Een betrouwbaar imago is in dit netwerk van contacten essentieel om je bedrijf te kunnen voeren. Het afdekken van aansprakelijkheid hoort hier ook bij. Veel brancheorganisaties verlangen ook van hun leden dat zij een aansprakelijkheidsverzekering afsluiten. De brancheorganisaties stellen eisen zodat de deelname eraan het imago van het desbetreffende bedrijf vergroot.

Heel belangrijk in dit proces zijn de financiers, over het algemeen de banken en de aandeelhouders. Banken zullen zeker willen weten dat zij hun geld terugkrijgen. En zij zullen niet zomaar geld lenen aan een bedrijf dat niet verzekerd is voor aansprakelijkheid. Als zij wel geld lenen en ze twijfelen aan de betrouwbaarheid dan zullen zij een hogere rente verlangen om dit risico te compenseren. Het chemiebedrijf heeft er dus belang bij om ervoor te zorgen dat het de zaken op orde heeft. Voor aandeelhouders geldt uiteraard ook dat zij zekerheid willen over het geld dat zij hebben geïnvesteerd. Het onderzoek naar de betrouwbaarheid en kredietwaardigheid zal waarschijnlijk gedaan worden door andere partijen. Deze ratingbureaus hebben ervaring met het beoordelen van dergelijke bedrijven en kunnen daarom vaak beter een oordeel geven dan anderen. Ook hierin speelt concurrentie weer een rol. Deze ratingbureaus kunnen alleen bestaan als zij meerwaarde bieden. Als zij keer op keer de situatie verkeerd inschatten dan zullen bedrijven weer zelf onderzoek gaan doen naar de betrouwbaarheid van bedrijven.

Maar de burgers hoeven niet stilletjes af te wachten in de hoop dat bedrijven in de omgeving wel verzekerd zijn. Het is voor omwonenden heel erg lastig om te achterhalen welke bedrijven wel of niet verzekerd zijn en of ze wel voldoende verzekerd zijn. Het hele proces krijgt nog een extra dimensie als bewoners zich ook verzekeren tegen dergelijke schade. In principe is een dergelijke verzekering niet nodig omdat bedrijven aansprakelijk zijn en dus zullen moeten betalen, maar toch heeft een dergelijke verzekering heel veel voordelen voor de bewoners. Mocht er een ongeluk zijn dan krijgt de bewoner direct zijn geld en hoeft die het proces niet af te wachten. Dit is heel erg prettig want verzekeraars betalen liever niet uit en het kan dus wel even duren voordat alles is uitgezocht. Dit is net als bij een inbraakverzekering. Je krijgt het geld ook als de dader niet gevonden wordt of geen geld heeft.  Ben je zelf verzekerd dan hoef je je hier geen zorgen om te maken. De verzekeraar zal eerst het geld uitkeren en vervolgens proberen dat geld weer terug te krijgen bij degenen die schuldig zijn. Dat zorgt er dus ook voor dat er een extra partij komt die belang heeft bij een goede veiligheid en dat zijn de verzekeraars van de omwonenden. Deze verzekeraars zijn veel effectiever in staat om afspraken te maken met elkaar dan dat individuele burgers dat zouden kunnen. Het proces wordt hierdoor complexer, maar het leidt tot meer eenvoud voor de burger. Een andere aardige bijkomstigheid is dat de hoogte van de premie heel veel informatie geeft aan de bewoners. Als je kijkt bij fietsverzekeringen dan kun je aan de hoogte van de premies zien hoe hoog de criminaliteit is in dit gebied. Wil je nu weten hoe veilig een gebied is dan kun je dat ook zien aan de hoogte van de premie. Dit geeft weer nuttige informatie voor bijvoorbeeld de woningmarkt. Nieuwe bewoners kunnen zien of het in dit gebied wel veilig is door op te zoeken hoe hoog de premies zijn.

Een dergelijke markt zal naarmate de tijd vordert steeds beter gaan functioneren. De processen zullen steeds complexer worden en de onderlinge afhankelijkheid neemt steeds verder toe. En het resultaat is dat het voor burgers en consumenten steeds eenvoudiger wordt. Denk bijvoorbeeld aan internetverkopen. Eerst had je de internetwinkel en de consument, weinig complexiteit maar niet altijd optimaal. Nu zijn er ook sites gekomen als kieskeurig.nl en vergelijk.nl die allerlei beoordelingen geven. Door deze toevoeging is het proces complexer geworden, maar voor de consument is het juist doorzichtiger en betrouwbaarder geworden. Hoe deze vooruitgang zich uiteindelijk zal ontwikkelen is moeilijk te zeggen. Als je dertig jaar geleden aan iemand uit zou leggen hoe wij post versturen aan elkaar dan zou je dat heel veel moeite kosten. Probeer die mensen maar eens uit te leggen dat de reguliere post aan het verdwijnen is en dat post door middel van telefoonsignalen wordt verzonden aan elkaar. Een proces dat in kleine stapjes verbetert kan leiden tot enorme veranderingen. Dit is één van de lastigste punten van de vrije markt. De vrije markt is heel goed in het bereiken van vooruitgang, maar dat maakt het ook onmogelijk om uit te leggen hoe de vrije markt er uiteindelijk uit zal zien. Je weet echter wel dat elke stap een stap vooruit is en mocht een bepaalde stap niet werken dan zal deze niet blijven bestaan. Zo zal er een continu proces van verbetering optreden waar de uitkomsten niet van te voorspellen zijn.