Door gebruik te maken van de eigenschappen van mensen kunnen patronen ontdekt worden in het handelen van mensen. Op deze manier kan men bijvoorbeeld de wet van de afnemende meeropbrengsten afleiden. Deze “wet” zegt dat mensen eerst die activiteiten ondernemen die hen het meeste opleveren. De activiteiten die later worden ondernomen hebben een lagere opbrengst dan de eerste activiteiten. Als eerste weten we dat een mens gericht is op overleven. Een enkeling is wellicht niet gericht op overleven, maar die laten we hier buiten beschouwing. Om te overleven zal een mens zijn omgeving waarnemen en doelgericht handelen om zijn eigenbelang na te streven. Mensen zullen daartoe produceren en een partner zoeken en daar waar mogelijk een momentje zoeken om nog even wat te genieten. Er zullen uiteraard enkele uitzonderingen zijn, maar deze zijn van minder belang voor de uiteindelijke uitkomsten. Een individu zal nu keuzes maken en degenen die dit op de handigste manier doen zullen de grootste kans hebben om te overleven.
Een mens kan bijvoorbeeld gaan vissen of kokosnoten uit bomen halen. Stel nu eens dat hij met vissen een dag bezig is om genoeg voedsel voor een enkele dag te hebben en dat hij voor de kokosnoten maar een halve dag nodig heeft om genoeg voedsel te vinden. Het is nu waarschijnlijk dat hij eerst een kokosnoot uit een boom gaat halen want dat is het makkelijkst en dan houdt hij nog tijd over. Die tijd kan hij bijvoorbeeld gebruiken om nog wat te vissen omdat hij wat variatie is zijn eten wil of hij kan tijd besteden aan even lekker genieten op het strand. Stel dat we beginnen met een groep mannen waarbij nog een grote groep irrationeel handelt. De helft van de groep is de hele dag aan het vissen en heeft verder geen tijd meer over. De andere groep haalt kokosnoten uit de bomen en heeft nog tijd over. Ze kunnen bijvoorbeeld hutten bouwen voor groter comfort en veiligheid. Als er nu storm uitbreekt kunnen ze schuilen en dat vergroot de overlevingskansen. Nu introduceren we de vrouwen. Ook zij zijn niet gek natuurlijk en zij moeten nu kiezen tussen hangmatjes of comfortabele hutten. Dit maakt dat degenen die de beste keuzen maken ook grotere kansen hebben om zich voort te planten en dit DNA door te geven. Degenen die deze keuzes maken zullen meer nageslacht hebben. In de toekomstige populaties zullen hun eigenschappen meer gaan domineren. Op deze manier worden succesvolle strategieën doorgegeven. Succesvolle genen (of delen daarvan) zullen steeds meer de populaties gaan domineren.
Het doorgeven van het DNA bepaalde hierboven dat bepaalde eigenschappen overleven. Op deze manier kunnen we ook naar het overleven van de groep kijken. De mannen kunnen bijvoorbeeld zeer beschermend zijn naar de vrouwen en kinderen. Dit kan ten koste gaan van de eigen overlevingskansen, maar het kan de mogelijkheden vergroten om het eigen DNA door te geven. Dus enig altruïsme op kleine schaal kan een waardevolle eigenschap zijn. Maar dit zal slechts op kleine schaal effectief zijn. Stel dat de andere stam die niet rationeel handelt geholpen wordt door iemand uit de stam die het beter heeft. Deze hulp verkleint zijn eigen overlevingskansen en dit gedrag heeft daardoor minder kansen om te overleven. Het loont alleen als het resultaat is dat de genen met deze eigenschappen worden doorgegeven. Als er veel naaste familie in een groep is, dan zullen veel van de eigenschappen overeenkomen. En dan kan het de moeite waard zijn om je op te offeren voor de groep. Dit is overigens over het algemeen geen bewust proces. Het is slechts zo dat als er gedrag is dat de kans op het overleven van bepaalde genen vergroot dat deze genen dan meer voor zullen komen in volgende generaties.
Ook samenwerken kan de mogelijkheden om te overleven vergroten. Een licht en behendig persoon kan zich moeilijk verdedigen tegen vijanden, maar hij kan wel makkelijk in de bomen klimmen om kokosnoten te halen. Hij heeft daardoor extra kokosnoten en hij zou daarmee de bescherming kunnen kopen van iemand die sterker is zodat hij verdedigd kan worden. Verder kan hij de extra kokosnoten gebruiken om toekomstige partners te voorzien van voedsel. Bij apen wordt dergelijk gedrag waargenomen. De mannetjes apen kopen sex van de vrouwtjes met voedsel (“Payment for sex in a Macaque Mating Market”). De ruil hoeft niet zo direct te zijn als in dit geval het is ook mogelijk dat er signalen worden gegeven die duiden op een hogere productiviteit waarmee de kansen op het vinden van een partner worden vergroot. De mannetjes bewijzen op deze manier dat zij in staat zijn om voor het vrouwtje te zorgen. Dit is een positieve uitkomst want het betekent dat deze apen niet alleen kunnen overleven door kracht en geweld, maar ook door een hogere productiviteit. Ook in de dierenwereld vallen vrouwen voor mannen met geld J.
Menselijk handelen is dus doelgericht en deze doelen zullen dan gericht zijn op productie, dominantie, voortplanting of plezier. De individuele afweging hangt af van de voorkeuren. Afnemende meeropbrengsten kunnen helpen om een verklaring te geven voor dit fenomeen. Iemand zal om te overleven eten en een huis nodig hebben. Hij zal bijvoorbeeld eerst willen eten en dan onderdak zoeken. Stel dat je een budget hebt van 50 euro per maand. Je hebt dan net genoeg om eten te kopen en niet genoeg om onderdak te kopen. Als je budget naar 100 euro gaat kun je ook onderdak regelen. Je had ook twee keer zoveel voedsel kunnen kopen, maar je koos ervoor om onderdak te regelen. Hieruit blijkt dat je het eerste pakket eten hoger waardeerde dan het onderdak. Met de volgende vijftig euro kon je nog eenzelfde pakket eten kopen of onderdak, maar toen waardeerde je het onderdak hoger. Hieruit kun je afleiden dat je het eerste pakket met voedsel hoger waardeert dan het tweede pakket. In het algemeen kun je stellen dat een volgende eenheid van hetzelfde product lager wordt gewaardeerd door de consument. Op basis van de aanname van menselijk handelen kan het niet anders zijn.
Mensen kunnen bepaalde voorkeuren hebben, maar sommigen dragen bij aan het doorgeven van de genen terwijl anderen nadelig werken. Dit is een goede verklaring waarom mensen over het algemeen in het eigen belang handelen. Het eigen overleven is meestal een vereiste om de eigen genen door te geven. Het is daarom niet zo gek dat de drang om te overleven sterk is ontwikkeld bij mensen. Onder onze voorouders waren wellicht individuen die een minder sterke wens hadden om te overleven. Maar deze hadden een minder grote kans om hun genen door te geven. Het mag u opgevallen zijn dat de meeste mensen van sex houden. Dat is niet toevallig, want mensen die van sex houden hebben een grotere kans om hun genen door te geven. Het is natuurlijk mogelijk dat je niet van sex houdt en toch kinderen krijgt. Maar over de tijd zul je toch zien dat de nakomelingen minder sex zullen hebben en minder nakomelingen voortbrengen.
Het doorgeven van genen kan ook een verklaring vormen voor bepaalde vormen van altruïsme. Denk bijvoorbeeld aan moeders die hun kinderen beschermen. Moeders die een grotere voorkeur hadden voor het beschermen van hun kinderen hadden een grotere kans om hun genen door te geven. En dus overleeft deze eigenschap beter. Op deze manier kun je ook verklaren dat vaders het gezin beschermen ook ten koste van zichzelf. Zelfopoffering kan dus bestaan en succesvol zijn. Toch is dit altruïstische gedrag de uitzondering en niet de regel. Altruïsme wordt alleen beloond als het resulteert in het doorgeven van de genen. Stel nu eens dat iemand heel graag anderen helpt. Deze persoon gaat bijvoorbeeld andere mensen beschermen en hij geeft ze een deel van zijn voedsel. Dit verlaagt zijn eigen kansen op overleven en de kans om nageslacht voort te brengen. Het is daarom niet realistisch om er vanzelfsprekend vanuit te gaan dat mensen wel voor anderen zullen zorgen. Het is natuurlijk mogelijk dat mensen deze voorkeur hebben, maar het is niet waarschijnlijk. Altruïsme zal men daarom vooral zien ten aanzien van mensen die dichtbij staan.
Een andere vorm van altruïsme is het wederkerige altruïsme. Het “you scratch my back and i'll scratch yours” principe. Kenmerkend voor wederkerig altruisme is dat er wel wat voor terug wordt verwacht, maar dat er geen sprake is van directe ruil. Je zou bijvoorbeeld voedsel kunnen delen onder vrienden zonder dat je er direct iets voor terug verwacht. Maar dan verwacht je wel dat zij in de toekomst een wederdienst bewijzen. Dit leidt vaak tot regels en tradities waarin dit principe zit ingebakken. Als je gaat stappen dan deel je vaak niet de rekening, maar worden er door iedereen een “rondje” gegeven. Maar het gaat hier niet echt om een gift, als je een aantal keer meegaat zonder een rondje te geven dan zul je al snel schuine blikken krijgen. Uiteindelijk wordt hier dus gehandeld in het eigen belang van de betrokkenen, maar deze manier geeft een efficiëntere oplossing.
Mensen kunnen ruilen om er beter van te worden en ze kunnen “goede” daden verrichten en er wat voor terug te krijgen. Samenwerking is voordelig voor individuen en daarom heeft de mens zich ontwikkeld tot een dier dat goed uitgerust is om samen te werken. Zo hebben mensen het vermogen tot empathie, ze kunnen aanvoelen wat anderen willen. Dat is handig als je aan het ruilen bent met een ander. Hoe beter je weet wat een ander wil hoe beter je kan handelen in je eigen belang. Deze eigenschappen hebben een plaats gekregen in onze hersenen. Onze eigen gevoelens spelen zich op een andere plek af dan de gevoelens die wij aanvoelen van anderen. Ons brein is daadwerkelijk uitgerust met een deel dat erin gespecialiseerd is om aan te voelen wat anderen willen, denken en voelen. Mensen zijn gebouwd om samen te werken. En deze evolutie heeft zich slechts ontwikkeld uit egoïstische motieven. Samenwerken bleek effectiever te zijn om genen door te geven dan zaken alleen oplossen.
Het doorgeven van genen bepaalt welke voorkeuren en eigenschappen blijven bestaan en welke niet. Er wordt nog wel eens vanuit gegaan dat er zoiets bestaat selectie van groepen. De individuele leden zetten zich in voor de hele groep en deze groep zal dan voort blijven bestaan. Bijvoorbeeld dat alle mensen zich vanzelf inzetten voor andere mensen. Dit is echter geen valide theorie omdat een individu dat zich in een dergelijke samenleving egoïstisch op zou stellen zich makkelijk omhoog zou kunnen werken. Deze persoon zou dan zijn genen met meer succes doorgeven. De uiteindelijke verklaring moet gevonden worden op individueel niveau.
Sommige mensen zullen het idee van egoïsme aanstootgevend vinden en zullen zich ervoor inzetten dat iedereen juist altruïstisch wordt. Hiermee kun je op de korte termijn hooguit een trend neerzetten die enkele jaren populair is, maar op de lange termijn zal het egoïsme altijd overleven. Datgene dat werkt zal nu eenmaal overleven en datgene wat niet werkt niet. Manieren om dit egoïsme te omzeilen zullen niet overleven. Mensen blijven in essentie egoïstisch en elk appèl op altruïsme zal daarom van korte duur zijn. Dat wil echter niet zeggen dat er geen sociaal gedrag zal zijn, integendeel want sociaal gedrag is juist in het belang van individuen.
Links:
Berichten
De vraag is dan of Altruïsme nog wel Altruïsme is, immers als het door de genen wordt gestuurd is er geen sprake meer van vrije wil :-)
BeantwoordenVerwijderen@Marcel. Dit betoog lijkt me de zaak van het libertarisme niet sterker te maken, maar juist minder sterk. Als mensen van nature egoistisch zijn, lijkt me dat juist een reden voor overheidsingrijpen. Dus juist een reden om mensen te dwingen om voor anderen te zorgen (in financieel opzicht dan). Er zijn immers veel mensen die zich niet op eigen kracht in de maatschappij kunnen redden, doordat ze bijvoorbeeld een been missen, blind zijn, verstandelijk beperkt etc. Als mensen van nature egoistisch zijn is dat geen positief verhaal voor deze hulpbehoevenden.
BeantwoordenVerwijderen@Anoniem Mij doel is niet om de zaak voor het libertarisme sterker te maken. Ik zoek naar wat waar is. En daarbij is kennis over menselijk handelen voor mij van essentieel belang.
BeantwoordenVerwijderenHoe ga je egoïstische mensen dwingen om voor anderen te zorgen. Dat kan niet door een democratische overheid want dan zijn het nog steeds diezelfde egoïstische mensen die stemmen voor hun eigen belang. En vervolgens krijg je egoïstische politici die een en ander vorm gaat geven. Dan is de enige mogelijkheid die overblijft dat je een soort filosoof-koning krijgt die met een goed hart en rechtvaardig het volk regeert. Maar als mensen egoïstisch zijn dan is de kans ook groot dat je een egoïstische dictator krijgt.
Als de mens egoïstisch is dan krijg je dat net zo goed terug als je een overheid hebt. Dat egoïsme kun je niet magisch wegwassen door het invoeren van een overheid. Onze huidige overheid is daar een goed voorbeeld van. Problemen worden vooruitgeschoven en er wordt teveel geld uitgegeven. Als mensen egoïstisch zijn dan is het denk ik het beste om ze zo min mogelijk macht te geven. Het beste is dan om ze alleen de macht te geven over zichzelf. Om egoïstische mensen de macht te geven over anderen lijkt me toch een slecht idee.
@Marcel. Dat er ook problemen zijn bij de overheid als mensen egoistisch zijn klopt. Alleen wat is het alternatief? Volgens jouw theorie zijn mensen alleen helpend/verzorgend voor hun kinderen, vanwege de voortplanting. Als je die redenering volgt is kinderopvang dus inderdaad niet nodig. Maar hoe zit dat met de buurman die halfzijdig verlamd is, geen ouders of andere naaste familie in leven meer heeft etc. Als mensen egoistisch zijn, betekent dat dat zo iemand in de knel komt in een libertarische samenleving. Tenzij er weliswaar weinig klantvriendelijke (want egoistische) overheidszorg voor zo iemand is. Of zie jij dat anders?
BeantwoordenVerwijderen@Anoniem Het is niet mijn theorie, dit is algemeen geaccepteerd binnen de biologie en psychologie. Mensen hebben ook heel wat zorgende eigenschappen omdat die ervoor zorgen dat je je genen beter door kunt geven. Dat kan omdat de kans aanwezig is dat je iemand helpt die ook jouw genen heeft. Bij directe familie is dat het geval. Mensen hebben zorgende/helpende eigenschappen omdat dat de kans op overleven groter maakt. Maar die eigenschappen zijn vaak niet heel precies en onderscheiden niet altijd goed tussen familie en niet-familie. In de tijd dat deze eigenschappen zich ontwikkelde leefden mensen in redelijk kleine groepen. Dan is het logisch om voor iedereen binnen je groep te zorgen. En dat leidt dan ook tot meer succes voor het overleven van je genen. Mensen zorgen dus voor mensen terwijl ze daar niet altijd wat aan hebben doordat deze zorgende eigenschap zich heeft ontwikkeld in kleine groepen. Nu wonen we in grote groepen en is men nog steeds zorgend, ook al leidt dat niet tot het resultaat dat de genen daarmee beter worden doorgegeven.
BeantwoordenVerwijderenOf er zou sprake kunnen zijn van wederkerig altruïsme. Ik zorg voor jouw in de hoop dat er later ook mensen zullen zijn die voor mij zullen zorgen. Dergelijke zaken worden vaak opgenomen in de omgangsvormen.
Verder is het uitgaande van egoïsme een slecht idee om iemand de macht te geven om met geweld geld af te nemen van mensen.
@Anoniem
BeantwoordenVerwijderen"Maar hoe zit dat met de buurman die halfzijdig verlamd is, geen ouders of andere naaste familie in leven meer heeft etc. Als mensen egoistisch zijn, betekent dat dat zo iemand in de knel komt in een libertarische samenleving."
Waarom zou dit zo zijn? Het lijkt mij dat je hier een stelling neer zet zonder dit logisch (of met voorbeelden) te bewijzen.
Marcel daartegen geeft een logische reden waarom mensen altruïstisch zijn zonder dat daar een dreiging met geweld tegenover moet staan.
Er zijn echter ook vele voorbeelden van altruïsme: Zo heb jij mogelijk ook geld gegeven aan de slachtoffers van de Tsunami ramp. Niemand heeft je daartoe gedongen, en je zult die slachtoffers zelf ook nooit tegenkomen. Toch geven mensen.
Er is dan ook geheel geen reden om aan te nemen dat in een samenleving zonder overheid mensen met pech in hun leven aan hun lot worden overgelaten.
Ik vermoed zelfs dat zulke mensen veel beter af zullen zijn zonder overheid. Immers, het is vaak zo dat ook mensen met pech nog een waardevolle bijdrage kunnen leveren aan de samenleving. Deze gaat nu geheel verloren omdat deze mensen in een "slachtoffer" rol worden gedwongen. Dat ondermijnd het gevoel van zelfwaarde en drukt daarmee elke vorm van creativiteit dood.
@Rien "De vraag is dan of Altruïsme nog wel Altruïsme is, immers als het door de genen wordt gestuurd is er geen sprake meer van vrije wil :-)"
BeantwoordenVerwijderenDaar heb je een punt inderdaad. Altruïsme zou ik definiëren als het opofferen van jezelf om een ander te bevoordelen. Zoals een moeder kan doen voor haar kinderen. Dit gedrag wordt uiteraard bepaald door de omgeving, genetische aanleg en dergelijke en ligt daarmee ook vast. Er is dus geen vrije wil noodzakelijk om te kunnen spreken over altruïsme.
@Marcel en @Rien. Het klopt niet dat ik de stelling heb neergezet, dat mensen in een libertarische samenleving in de steek worden gelaten. Ik borduurde alleen voort op de theorie, dat mensen egoistisch zijn. Dus in het hypothetisch geval, dat mensen van nature egoistisch zijn, wat zijn dan de gevolgen? Die lijken me niet prettig. Het betekent dat mensen zich niet erg zullen bekommeren om hun chronisch zieke buurman. Die zal namelijk weinig terug kunnen doen. Behalve dan dankbaarheid tonen natuurlijk....
BeantwoordenVerwijderenDaarnaast heb ik inderdaad mijn twijfels over de theorie dat mensen egoistisch zijn, jullie noemen alletwee voorbeelden en argumenten waardoor die theorie ontkracht wordt. Het voorbeeld van alle donaties voor de tsunamislachtoffers geeft aan, dat het maar zeer de vraag is of mensen uberhaupt egoistisch zijn. Dit is namelijk geen wederkerig altruisme. Het is de vraag of die mensen ooit iets terug doen voor ons. Dus altruisme in de pure zin. Bovendien zeg je dat mensen ook sociaal kunnen zijn naar mensen buiten de familie, maar dat lijkt mij in tegenspraak met onze egoistische aanleg.
@Anoniem
BeantwoordenVerwijderenAh, dan praten we langs elkaar heen :-)
Komt vaker voor, vooral op forums LOL.
Als ik egoïstisch zeg, dan bedoel ik alle gedrag dat bijdraagt tot het verwezenlijken van de egoïstische doelstelling tot overleven EN voortplanten. Dus egoïsme in deze is inclusief altruïsme (hetgeen mij ertoe bracht om te vragen of altruïsme wel altruïsme is indien het in de genen zit)
Hij lijkt mij dat jij alleen dat gedrag als egoïstisch bestempeld dat bijdraagt tot een persoonlijk gewin. I.e. je haalt de genen uit de vergelijking.
Waarschijnlijk zijn we het dus eigenlijk met elkaar eens en discuteren we alleen over de betekenis van het woord egoïsme.
@Rien Als ik jouw definitie volg, dan zijn we het inderdaad eens :).
BeantwoordenVerwijderenBeste Marcel,
BeantwoordenVerwijderenAls ik het goed heb pleit het libertarisme voor zo min mogelijk overheid invloed dus ook voor het afschaffen van uitkeringen?
Ik vraag me namelijk het volgende af. Hoe wordt er voor de zwakkere in de samenleving gezorgd. Op de eerste plaats heb je de werklozen. Er zal altijd wel werkloosheid zijn of ooit ontstaan. Waar moeten die mensen dan op terugvallen? En wat doe je met gehandicapten en zwakzinnigen? Die hebben weinig kans op de arbeidsmarkt, dus het is prima als ze wat vrijwilligerswerk kunnen doen (als ze het kunnen), maar zelf hun brood verdienen is erg moeilijk. Is het niet rechtvaardig dat we voor hen opkomen?
Een argument van de libertariërs is dan dat dit ook prima via liefdadigheid kan. Immers, partij 1 (de gevers) wil geld geven aan partij 3 (de ontvangers), dus waarom moet partij 2 (de overheid) met geweld het geld afpakken van partij 1 om het aan partij 3 te geven (en ook kosten te maken). Maar ik vraag mij sterk af of het wel zo simpel is. Want (en nu kom ik op het punt waarom ik het hier plaats) de mens is egoïstisch. En geld aan mensen geven die geen baan hebben (en er is weinig werk) of gehandicapten/zwakkere is niet altijd 'rendabel'. De vraag is ook maar of er nou wel evenveel geld gaat naar de zwakkere als eerst. Dan kan dat wel een betere afspiegeling v/d samenleving zijn, maar is dat gewenst?
Kortom hoe lossen libertariërs dit op. Ik ben bang dat er dan een groep onrendabele ontstaat en hiermee de armoede groter. Je kunt wel de belasting verlagen, maar als je geen inkomen hebt dan heb je daar gewoon niks aan.
@Bas Je vroeg je af waar werklozen in een libertarische samenleving op terug kunnen vallen. Er zijn meerdere mogelijkheden.
BeantwoordenVerwijderenTen eerste kunnen mensen zich verzekeren tegen werkloosheid en dan een soort WW uitkering krijgen, maar dan particulier.
Een andere mogelijkheid is dat mensen er rekening mee houden en dus geld sparen, waardoor ze een buffer van een paar maanden hebben.
Ten slotte kunnen mensen ook elkaar helpen. Bijvoorbeeld jij wordt nu werkloos, dan kan ik besluiten om jou financieel te helpen. Uiteindelijk weet ik, dat het mij ook kan overkomen. Dan zal jij mij w.s. helpen.
Dit systeem is veeeeeeel beter dan het huidige systeem. Nu slaan mensen bij de sociale dienst of bij hulpverleningsinstanties met de vuist op tafel, dat die uitkering hun recht is. Ondertussen weigeren ze bijvoorbeeld schoonmaakwerkzaamheden. De charme van het libertarisme is nu juist, dat de beweging eigen verantwoordelijkheid van mensen stimuleert. Uiteindelijk is dat voor de mensen zelf ook beter. Bovendien voorkom je zo dat kinderen opgroeien in een cultuur waarin het normaal is om niet te werken en ze met de neus aangekeken worden als zij hard werken. Dan zijn de harde werkers binnen een arme wijk de losers en de profiteurs hebben dan juist aanzien binnen de wijk.
Je opmerking over dat er in een libertarische samenleving te weinig geld naar zwakkeren in de samenleving gaat, wil ik weerleggen met de stelling dat er nu teveel geld naar toe gaat. Bij mensen met een hele lichte psychiatrische aandoening heb ik bijvoorbeeld tehuizen gezien waarin alles voor hen gedaan wordt. Ze krijgen dus geld, eten wordt voor ze klaargemaakt etc. etc. Deze mensen hebben vaak wel enige hulp nodig, maar deze vorm van hulpverlening draagt nou niet bepaald bij aan hun zelfredzaamheid. In dat geval zou minder geld juist effectiever zijn.