Een laatste blik op 2010

Nu we 2010 hebben afgesloten is het natuurlijk spannend wat 2011 ons allemaal zal brengen. Wordt het meer van hetzelfde of gaat het dit jaar echt mis. Wat we weten is dat de economie de laatste maanden tot stilstand is gekomen. Het is moeilijk te voorspellen welke kant het de komende tijd op zal gaan. Maar laten we eerst eens terugkijken hoe het gegaan is in Nederland. Hoe heeft de financiële positie zich de laatste twaalf maanden ontwikkeld. Heeft men goed op de centen gepast en is het vermogen gegroeid of is men nog steeds geld aan het verbrassen.

Laten we eerst eens kijken naar de burgers van Nederland. Die zijn gewoon doorgegaan met het lenen van geld in kwartaal drie was de hypotheekschuld ten opzichte van vorig jaar met 13 miljard gestegen. En voor het consumptief krediet was dat een stijging van vier miljard euro. Dat betekent dat de particuliere schuld met ongeveer 2,7 procent is gestegen terwijl het inkomen naar verwachting met 1,75 procent zal stijgen. De schulden stijgen al jaren sneller dan het inkomen, maar iedereen begrijpt dat hier een keer een keerpunt in moet komen. Maar een dergelijk keerpunt zal niet geheel pijnloos verlopen. Het afgelopen jaar was er een moeizame woningmarkt die te kampen had met prijsdalingen en lage afzetten. Dat terwijl de hypotheekschuld toch is opgelopen. Stelt u zich eens voor wat er zou gebeuren als de totale hypotheekschuld zou dalen, dan zou de zeepbel heel snel knappen. De renteverlagingen hebben in ieder geval effect gehad, want de hypotheekmarkt is verder opgeblazen. De vraag is natuurlijk hoe lang ze dat nog vol kunnen houden.  

De Nederlandse overheid heeft de schulden flink toe laten nemen. Van 61% van het BBP in 2009 naar 65% van het BBP in 2010 en in 2011 blijft dat nog flink doorgroeien. Dit betekent dat de overheidsschuld dus ook sneller stijgt dan het inkomen. En dat zal de komende jaren ook nog zo blijven als het huidige beleid wordt doorgezet. Ik ben toch nog steeds heel erg benieuwd hoe deze mensen over drie jaar uit gaan leggen dat Nederland er financieel slechter voorstaat ondanks dat de overheid fors heeft bezuinigd. De lasten zijn dan verhoogt, de dienstverlening is verminderd en de staatsschuld is toegenomen. Hoe lang blijft men deze mensen nog geloven? En het is nog maar zeer de vraag of het gaat lukken om de beoogde bezuinigingen te realiseren. Eerst heeft men het in algemene bewoordingen over minder bureaucratie en ambtenaren en dan is alles nog goed en aardig. Maar als duidelijk wordt wat dit in de praktijk inhoudt dan wordt het een stuk grimmiger. Dat zie je nu aan die paar honderd miljoen die bezuinigd gaat worden op cultuur en dan moet het echte werk nog beginnen. De overheid zal hoogstwaarschijnlijk over drie jaar gewoon meer uitgeven dan nu ondanks alle bezuinigingen. En dan is het maar te hopen dat de rente laag blijft want anders wordt deze schuldenlast echt een probleem. Op Europees niveau is de schuldenlast ook toegenomen. Uiteraard door de onderlinge steun, maar ook door de begrotingstekorten waarmee de Europese overheden te kampen hadden.

De schuld van de burgers is met 17 miljard gestegen en de schuld van de overheid is ook ongeveer met 17 miljard gestegen. Daar staat tegenover dat de economie gegroeid is met 10 miljard. Dus tegenover een groei van het inkomen van 10 miljard staat een toename van de schuld van minimaal 34 miljard. En deze 34 miljard moet met rente worden afgelost. Dit geeft mij de indruk dat het stimuleren van de economie door groei van de kredietverlening niet succesvol is geweest.  

De bedrijven doen het een stuk beter. Zij hebben zich vrij snel aangepast aan de nieuwe situatie. Kijkt men naar de berichten die bedrijven afgeven,  dan bekruipt je de indruk dat er een trend naar het Oosten gaande is. Veel bedrijven rapporteren dat de markten in Europa en de VS vast zitten, maar dat men toch nog goede winsten heeft kunnen behalen door groei in opkomende economieën. Maar de exporterende bedrijven hebben gelukkig wel een zeer goede prestatie geleverd het afgelopen jaar. De relevante wereldhandel nam toe met iets meer dan 10 procent en de uitvoer steeg met iets meer dan 12 procent. De exporterende bedrijven hebben het dus relatief goed gedaan. Hopelijk krijgen deze bedrijven de kans om dit door te zetten. Een lastenverlichting en wat deregulering zou in ieder geval heel veel helpen om deze trend gaande te houden. Helaas zijn er ook nog heel wat bedrijven die aankloppen bij de overheid. Zoals bijvoorbeeld TNT die graag geld wil om de banen van postbodes te reden. Hopelijk wordt hier niet op ingegaan. Al deze subsidies moeten ergens van betaald worden en dat zou betekenen dat de goede bedrijven te kampen krijgen met hogere lasten.

Deze ontwikkeling in de private sector heeft zich niet vertaald in een toename van de werkgelegenheid. Over het geheel is de werkgelegenheid licht gedaald. Maar daarbij moet worden opgemerkt dat de werkgelegenheid bij de overheid en in het onderwijs is toegenomen. In de private sector is de vraag naar (Nederlandse) arbeid dus afgenomen. Verder heeft de ontwikkeling van het flexwerken in de private sector weer doorgezet. Als er extra mensen werden aangenomen in de private sector dan ging het vaker om uitzendkrachten, zzp-ers etc. dan voorheen.

Een belangrijke trend van het afgelopen jaar ook de stijging van de grondstofprijzen. Voedsel, energie en metalen zijn allemaal flink in prijs gestegen. Het is de vraag wat deze ontwikkeling in de toekomst gaat betekenen. Met een flinke technologische groei kun je efficiënter omgaan met deze materialen. Ondanks hogere inkoopprijzen kun je dan toch dezelfde verkoopprijzen blijven hanteren. Maar dat is natuurlijk wel een grote gok, want technologische vooruitgang is onzeker. Het is ook mogelijk de hogere grondstofprijzen de economische groei in Europa zullen afremmen. Ook voor 2011 blijven de grondstoffen weer een markt om rekening mee te houden.

Het afgelopen jaar is een jaar waarin er naar mijn mening nog geen schokkende dingen zijn gebeurt. Men heeft de zeepbel in stand weten te houden ondanks de herrie in de PIIGS landen en andere hobbels.  Er voornamelijk stilstand en stagnatie te zien en hier en daar bloeit er heel voorzichtig weer wat op. Maar de schuldenlast blijft wel doorgroeien. Er zit nog veel ellende in het systeem en men durft er niet aan om een grote schoonmaak te houden. De huizenmarkt is nog boven water gebleven doordat de hypotheekschuld toch nog is gegroeid. En een grote meevaller was het bedrijfsleven dat het heel aardig heeft gedaan. Het afgelopen jaar zijn de schulden weer harder gegroeid dan het inkomen. Voor mij is dat een teken dat er weer wat meer lucht in de zeepbel is geblazen. De problemen zijn niet opgelost maar vooruit geschoven en wat groter geworden. Het is weer een jaar gelukt om problemen vooruit te schuiven. Het is politieke zelfmoord om te zeggen dat het beter is om de recessie toe te laten slaan en dus kiest men ervoor om de schuldenlast weer wat op te hogen. Nu is het afwachten welke creatieve maatregelen 2011 weer zal brengen.

bronnen: 

http://www.statistics.dnb.nl/index.cgi?lang=nl&todo=Huis

http://www.prinsjesdag2010.nl/miljoenennota/situatie_overheidsfinancien/emu-schuld