De markt als gelijkmaker

Het wordt gezien als een nadeel van marktwerking dat dit zou leiden tot meer ongelijkheid. Maar volgens mij zorgt de markt juist voor meer gelijkheid. Het uitgangspunt is dat bedrijven winst willen maken. En winst maken doe je niet als je maar enkele klanten hebt zoals automaker Spyker. Echt winst maken doe je pas als je aan de massa verkoopt. Producenten willen het liefst aan zoveel mogelijk mensen hun product verkopen en nog liever aan iedereen. Dit streven zorgt ervoor dat uiteindelijk iedereen de beschikking krijgt over deze goederen. En zo zorgt de markt voor gelijkheid en niet voor ongelijkheid.

Producenten hebben er belang bij om hun klantenkring uit te breiden. Ze zijn steeds weer op zoek naar nieuwe klanten. Dat leidt ertoe dat producten voor een steeds grotere groep mensen beschikbaar komt. Kijk bijvoorbeeld eens naar de ontwikkeling van tv’s. Deze zijn de laatste jaren steeds groter en beter geworden. Vroeger was dit een luxeartikel dat maar voor een enkeling bereikbaar was. Langzaam aan ontwikkelde deze situatie zich en steeds meer mensen kregen een tv. Inmiddels zijn we op het punt gekomen dat zelfs de armste mensen een joekel van een tv in huis hebben met een prachtig beeld (of zelfs meer dan één). De producenten zorgen er uiteindelijk voor dat iedereen het product krijgt omdat dat het meeste winst oplevert.

Bij gelijkheid kun je naar mijn mening beter niet kijken naar het inkomen. Een betere maatstaf is de hoeveelheid en de kwaliteit van de producten die mensen ter beschikking hebben. Kijken we naar tv’s dan zien we dat er op dat gebied inmiddels sprake is van een redelijk gelijke situatie. Arm en rijk hebben tegenwoordig allemaal een mooie breedbeeld tv. Ook bij andere producten zie je dergelijke trends. Voor iemand met een middeninkomen als ik is de situatie zo dat je een heel luxe leven kan hebben. Je kan een auto hebben en een huis en je kan elk jaar meerdere keren op vakantie. Ten opzichte van de miljonair zitten de verschillen in de details. De miljonair heeft ook een auto, maar alleen wat grotere. De miljonair heeft misschien een tv die wel tien keer zo duur is, maar hij kijkt nog steeds dezelfde films en programma’s. Het verschil tussen mijn leven en dat van de miljonair is helemaal niet zo groot. Honderd jaar terug waren die verschillen nog enorm, maar inmiddels is er veel meer gelijkheid. Kijk je naar gelijkheid en ongelijkheid dan is het naar mijn mening verwarrend om te kijken naar het totale inkomen. Zoom in op bepaalde producten en dat kun je per product zien waar er problemen zijn met de beschikbaarheid. Op het gebied van tv’s is de markt nagenoeg verzadigd en heeft bijna iedereen een grote tv, maar ten aanzien van auto’s is de ontwikkeling nog steeds gaande. Maar ook daar zie je ontwikkeling dat dit product voor steeds meer mensen binnen bereik komt. Een ongelijk inkomen hoeft ook niet altijd te betekenen dat je daardoor veel meer hebt. Een BMW is al snel vijf keer zo duur als een Toyota Aygo. Nu klinkt het als een groot verschil als iemand vijf keer zoveel verdient, maar maakt het in de praktijk echt zoveel uit?

Het is daarom ook beter om niet te kijken naar het hele inkomen als je het hebt over armoede, maar kijk naar die bepaalde goederen waar de voorziening tekort schiet. Als er bij bepaalde producten problemen zijn kun je jezelf afvragen welke zaken de markt hier blokkeren. Ik heb nu gekeken naar wat makkelijke producten, maar dit principe gaat op voor alle markten. Denk bijvoorbeeld aan onderwijs. Ook daar zullen de producenten steeds zoeken naar nieuwe markten. In het verleden zag je dat de rijken voorop liepen en begonnen met het opzetten van scholen. Maar al snel volgden private initiatieven van mensen die ook een graantje mee wilden pikken van de onderwijsmarkt. Dit proces werd helaas verstoord door het collectiviseren van het onderwijs. Steeds meer ondernemers zullen proberen een deel van de markt in te pikken. Dit proces leidt tot verzadiging van de markt. Dit proces zijn we gewend ten aanzien van producten op een relatief vrije markt. De dvd-speler wordt eerst gekocht door de rijkste mensen. Vervolgens zoekt men naar nieuwe markten en dit proces gaat door totdat nagenoeg iedereen een dvd-speler heeft. Er is naar mijn mening geen reden om aan te nemen dat ditzelfde niet ook zal gebeuren bij onderwijs of gezondheidszorg.

Er zullen altijd ondernemers zijn die in de marge winst proberen te behalen en deze ondernemers zorgen ervoor dat de afzetmarkt steeds verder wordt vergroot. Ondernemers komen op winst af zoals bijen op honing afkomen. Als er veel winst wordt behaald op een private markt voor gezondheidszorg dan zullen ondernemers toestromen om  hier een graantje van mee te pikken. Deze zullen de huidige klanten proberen te lokken met betere kwaliteit en kosten, maar ook zullen ze op zoek gaan naar nieuwe klanten. Dat kan door mensen binnen de industrie gebeuren, maar het kunnen ook mensen zijn buiten de industrie. Denk hierbij bijvoorbeeld aan Tata die met de Nano een auto maakt die voor iedereen betaalbaar moet zijn. De prijs van deze auto ligt rond de 1500 euro. En hij heeft het zwaar op deze markt want het is niet eenvoudig om goede kwaliteit te leveren voor dit geld. Hij is nu al bezig om de kwaliteit te verbeteren omdat er berichten zijn geweest over de tegenvallende kwaliteit. Mensen willen voor een dubbeltje op de eerste rang zitten en als het aan Tata ligt dan gaat dat nog gebeuren ook.  

Dit proces is echter wel een bedreiging voor de zittende ondernemers. En zij zullen hun best doen om deze nieuwe producten van de markt te weren. Voor de consument zou het mooi zijn als dit op de markt wordt uitgevochten. Dan kunnen ze alleen winnen als ze lagere kosten en betere kwaliteit bieden. Maar vaak slagen ze erin de overheid warm te maken voor beperkende regels. Een hele effectieve aanpak is het doen van een appèl op kwaliteit en veiligheid. Als in de media berichten komen over het tekort schieten van de veiligheid of gebrekkige kwaliteit dan wordt dit aangegrepen om de huidige aanbieders te beschermen. Bij de Nano kun je je voorstellen dat het met strenge regels heel lastig is om een dergelijk goedkoop autootje te maken. Toch is er in Nederland ook wel een behoefte aan goedkopere auto’s. Nu kun je natuurlijk zeggen dat kwaliteit en veiligheid belangrijk zijn. Maar besef je daarbij ook dat je daarmee de ongelijkheid bevordert. Het is niet zelden zo dat de onderkant van de markt geblokkeerd wordt door allerlei regels. Dit zorgt ervoor dat de voorziening van producten aan de allerarmsten in de verdrukking komt. Denk daarbij bijvoorbeeld aan de woningmarkt die nauwelijks meer toegankelijk is.       

Merk overigens op dat dit proces zeker niet leidt tot lagere kwaliteit. Bij bijvoorbeeld de dvd-spelers zijn er wel aanpassingen gemaakt om het product geschikt te maken voor de massamarkt, maar in essentie is de kwaliteit hetzelfde gebleven. Ook bij onderwijs zul je zien dat er aanpassingen worden gedaan om het bereikbaar te maken voor de massa, maar de essentie zal bewaard blijven. In mijn auto kan ik net zo goed en veilig op mijn bestemming komen als de miljonair in zijn auto. Dat wil niet zeggen dat er geen verschillen zijn, maar deze verschillen zijn niet essentieel. De miljonair krijgt allerlei min of meer overbodige luxe en ik heb een auto die mij perfect van A naar B kan brengen zonder toeters of bellen. Zo zal een duurdere private school bijvoorbeeld een dure architect voor het gebouw inhuren. En het schooluitje bestaat misschien uit een weekje Londen in plaats van een dagje Efteling. Maar aan de essentie zal weinig veranderen.   

Producenten willen winst maken en om winst te maken hebben ze veel klanten nodig. Dat betekent dat ze steeds zullen zoeken naar manieren om hun product aan zoveel mogelijk mensen te verkopen. De productie van goederen voor de elite zal zeker een plaats krijgen binnen de maatschappij. Maar het is altijd de productie voor de grote massa waarmee je het meeste winst maakt. Dat houdt gelijk ook in dat meer en meer mensen de beschikking krijgen over producten naarmate een bedrijfstak zich meer ontwikkelt. Zo zorgen de marktpartijen ervoor dat iedereen kan beschikken over deze producten. Het zit dus zeker niet in de aard van de markt om mensen buiten te sluiten. Integendeel hoe meer mensen je product kopen hoe beter het is. Dat betekent dus dat de vrije markt tendeert naar voorziening van producten voor iedereen.