Hoogervorst over de euro (politiek taalgebruik)

Hoogervorst laat weten dat hij niet denkt dat de Euro zal vallen. Hij komt met een aantal argumenten die op het eerste gezicht goed klinken. Maar luister je goed dan blijkt dat er eigenlijk niets wordt gezegd dat hout snijdt. Hij laat het verhaal eerst ontsporen en gaat vervolgens op een heel ander spoor verder. Hou je het verhaal inhoudelijk tegen het licht dan zitten er de nodige gaten in. Maar dat wil niet zeggen dat Hoogervorst zijn effect niet bereikt heeft. Hij heeft de meerderheid van de toehoorders waarschijnlijk wel een duwtje gegeven in de richting van zijn mening. Een verhaal hoeft helaas niet te kloppen om te overtuigen.

Hoogervorst geeft aan dat de Euro niet zal vallen omdat de eurolanden daar geen baat bij hebben. Als de sterke landen uit de Euro stappen dan hebben ze daar geen baat bij. De munt van deze landen zal in koers stijgen en dat zal schadelijk zijn voor hun exportpositie. De sterke landen zullen daarom niet uit de euro stappen. Voor de zwakke landen leidt het breken met de euro ook tot grote problemen. Zij zullen een munt krijgen die veel minder waard is, maar hun schulden zijn nog wel genoteerd in euro’s. Dat betekent dat je een schuld genoteerd in een sterke munt moet afbetalen met een zwakke munt. Dat is heel erg kostbaar want dan moet je relatief veel betalen. Voor IJsland zorgde dit probleem voor een faillissement. Zij hadden veel schulden in Euro’s, maar hun eigen munt was nauwelijks meer iets waard. Daardoor waren zij niet meer in staat aan hun betalingsverplichtingen te voldoen. Als zowel de sterke landen niet uit de euro zullen stappen en de zwakke landen zullen dat ook niet doen dan zal de euro daarom blijven bestaan. Dat is in het kort het argument dat Hoogervorst heeft neergezet. Het klinkt aannemelijk en het lijkt ook heel erg logisch.

Ten eerste leidt hij de mensen af door het standpunt van zijn tegenstander te veranderen. Het bewust verdraaien van het argument van je tegenstander wordt ook wel een stroman genoemd. De stroman is het aangepaste argument en dat is ineens wel goed te verwerpen. Hoogervorst maakt dus zijn eigen versie van hetgeen de mensen zeggen die verwachten dat de Euro zou kunnen vallen. Dan heeft hij een standpunt te pakken dat hij kan weerleggen, maar dat standpunt is niet het standpunt van zijn tegenstander. Het grote hiaat hier is dat de euro op meer manieren kan vallen. De euro kan instorten zonder dat er een land is dat uit de euro stapt. Dus als er niemand uit de euro stapt wil niet zeggen dat het daarom wel goed zal komen met de euro. Het is verder goed mogelijk dat het slecht lopende deel van de Eurozone steeds verder groeit. De economie verschraalt steeds verder in de Eurozone en daardoor zal de euro steeds verder wegzakken. Een ander probleem is dat de totale staatsschuld in de Eurozone steeds verder oploopt waardoor op een gegeven moment de totale Eurozone in een schuldencrisis komt. Dit kan leiden tot een snelle daling van de euro. Dat heeft grote nadelen omdat er ook veel schulden genoteerd staan in vreemde valuta. Deze schulden zijn dan nog heel moeilijk af te lossen omdat de euro dan weinig meer waard is. Verder worden importeren heel erg duur. Dan wordt het bijvoorbeeld heel erg duur om olie en gas in te kopen. Dit leidt tot een snelle achteruitgang van de welvaart. Op deze kritiek gaat Hoogervorst niet in. Hij vermijdt op kunstige manier de lastige punten en presenteert op die manier een mooi ogenschijnlijk sluitend verhaal.

Zijn conclusie volgt dus niet uit het gestelde. Hij stelt dat als landen niet uit de euro stappen dat de euro dan zal blijven bestaan. Maar er zijn meer manieren waarop de euro in kan storten dus deze conclusie kan niet zomaar getrokken worden. Binnen de wereld die hij in zijn verhaal creëert lijkt het misschien wel logisch, maar er klopt uiteindelijk weinig van.

Deze tactiek kan ook worden opgevat als een dwaalspoor. Het publiek wordt op het verkeerde been gezet. De discussie wordt afgeleid van de kern van het verhaal. Dit wordt ook wel een “red herring” genoemd. Hij zet het publiek op een dwaalspoor om zo een aantal pijnlijke zaken te vermijden. Hij gaat het in dit geval hebben over de bereidheid van landen om mee te blijven doen aan de euro. En dan heeft hij inderdaad gelijk dat het op korte termijn best pittig zal zijn als je je losmaakt van de euro. Maar daarmee omzeilt hij de kern van de kritiek van de tegenstanders van de euro.

Verder is het hele verhaal erg suggestief. Het is inderdaad heel goed mogelijk dat de euro blijft bestaan, maar dat dit kan ook heel schadelijk zal zijn voor de betrokken economieën. De suggestie is hiermee gewekt dat het voorbestaan van de euro ook de beste oplossing is en dat het voorbestaan van de euro zal leiden tot grotere stabiliteit. Maar de Zuid-Europese landen en Ierland hebben heel veel last van een sterke munt. Het zal heel veel moeite kosten om de concurrentiepositie te verbeteren als ze blijven zitten met een munt die relatief sterk is. Als de producten die ze leveren niet beter worden en dat worden ze waarschijnlijk niet, dan zullen de lonen omlaag moeten. En dat zal niet zomaar gebeuren zonder de nodige herrie.

Deze zwakke concurrentiepositie kan zich steeds verder verspreiden. Ook als Spanje niet in grote problemen komt blijft de Spaanse economie zwak. De hele Eurozone drijft nu op Duitsland en in mindere mate op Frankrijk. Maar om Zuid-Europa boven water te houden zullen Duitsland en Frankrijk sterk moeten blijven presteren. Als hier een vertraging van de groei optreedt dan hebben ze de handen vol aan de situatie in eigen land. Dan wordt het steeds lastiger om de hele Eurozone boven water te houden. De staatsschuldquote voor de Eurozone stond vorig jaar op ongeveer 75 procent. En deze zal nog flink oplopen, zelfs als alles goed gaat. De suggestie van een rooskleurige toekomst voor de euro is zeker niet gepast. Het nadeel van dergelijke impliciete suggesties is dat ze makkelijk ontkend kunnen worden. Mocht het slechter gaan, dan kan Hoogervorst altijd zeggen dat hij alleen gezegd heeft dat de euro zou blijven bestaan. Hij heeft nooit gezegd dat het allemaal rozengeur en maneschijn zou zijn.

Taalgebruik is een heel krachtig instrument. Een groot deel van het publiek zal deze argumenten waarschijnlijk voor waar aannemen. En dit is ergens wel te begrijpen omdat je wel thuis moet zijn in de materie om de afleidingsmanoeuvres te doorzien. Hoogervorst straalt autoriteit en deskundigheid uit en men zal hem daarom snel geloven. Daarmee heeft Hoogervorst zijn doel bereikt. Hij heeft de mening van het publiek een duwtje gegeven in de richting die hij wenst. Dus ondanks dat het verhaal niet of maar deels klopt heeft het wel het gewenste effect. Dit is wat dat betreft een kwestie van handig communiceren.

De laatste jaren bespeur ik onder politici, hoge ambtenaren en andere publiek figuren steeds meer vaardigheid in het gebruik van taal en media. De lessen uit de marketing en public relations dringen steeds meer door in de politiek en worden steeds meer verfijnd. De mediatrainingen worden steeds beter. Jaren terug waren er nog veel ongelukkige types zoals bijvoorbeeld een Ad Melkert. Nu zie je steeds meer hele handige politici. Mensen als Roemer, Rutte, Wilders en Verhagen zijn zeer goed in het politieke spel. In het buitenland kun je zien waar we ons naar toe ontwikkelen. Kijk bijvoorbeeld naar Obama die een groot talent heeft voor het bespelen van de media. Ongeacht de inhoudelijke boodschap kunnen zij toch overtuigen. Obama is zelfs in staat om mensen te laten geloven dat hij voor beperken van de militaire inzet is. Veel mensen zien Bush als een echte oorlogspresident, maar onder Obama is de inzet van militaire middelen in het buitenland flink toegenomen. Zowel in Irak als in Afganistan is het aantal militairen flink toegenomen. Het is weer de verpakking die hier het verschil maakt. Obama zegt niet dat hij vindt dat er meer militairen naar Afganistan moeten, hij zegt dat om het aantal militairen te verminderen er eerst meer militairen moeten worden uitgezonden. Maar het resultaat is nog altijd hetzelfde want er worden nog steeds meer militairen uitgezonden. Een jaar terug zou het terugtrekken nog beginnen in 2011. Maar nu is men alweer bezig met het langzaam veranderen van deze datum. Deze terugtrekking zal alleen plaatsvinden onder bepaalde voorwaarden. De datum 2014 wordt nu ook genoemd. Zo verschuift het beeld dat het publiek heeft van de terugtrekking langzaam in een bepaalde richting. Het is een vak geworden om je verhaal zo in te pakken dat er op je gestemd wordt. Er lijkt steeds minder ruimte te zijn voor gezond verstand. Degene die de meeste stemmen binnenhaalt is degene die wint en niet degene met het beste beleid.