Waar is de eerlijke politicus?

Politici smullen van de chaos bij de PVV, maar zijn ze zelf zo braaf of is de PVV gewoon onhandig. Enige tijd geleden heb ik de vraag neergelegd “waar is de deregulerende politicus”. Er werd heel wat gedraaid, maar er kwam geen goed tegenvoorbeeld van een politicus die daadwerkelijk de regeldruk terug heeft gebracht. Ook al heb ik deze vraag op verscheidene plaatsen gepubliceerd. Nu wil ik wederom een dergelijke vraag bij u neerleggen. Namelijk of er ook politici bestaan die de waarheid vertellen. Daarbij wil ik opmerken dat er een groot verschil is tussen niet liegen en de waarheid spreken. Is het mogelijk om hogerop te komen in de politiek als je eerlijk bent? Daarbij wil ik u ook weer vragen om zo kritisch mogelijk te zijn. Ik wil echt graag een voorbeeld van een dergelijke politicus vinden. En dan met name onder invloedrijke politici zoals ministers en burgermeesters.

Eerlijk zijn is voor politici heel erg lastig omdat je dan gehouden kan worden aan wat je zegt. Als je beloftes maakt dan is het risico dat men later terugkomt op deze belofte. Vervolgens moet weer uitgelegd worden waarom de beloftes niet nagekomen zijn. Dat willen de politici uiteraard voorkomen. Ronduit liegen is ook gevaarlijk en dus vallen ze erop terug om met heel veel woorden vaak niets te zeggen. Het is één van de 48 wetten van de macht dat je het liefst niets zegt, tenzij het echt niet anders kan. Als je toch wat zegt dan moet je doen met zoveel mogelijk vage bewoordingen en mist. Let hier maar eens op als je politici hoort praten. Vraag jezelf altijd als een politicus gesproken heeft “wat heeft hij nu eigenlijk gezegd?”. En als je denkt dat hij iets gezegd heeft denk dan nog eens goed na over de gekozen bewoordingen. Laten die echt geen ruimte voor interpretatie. Niets zeggen is een kunst die vele politici tot in de finesses beheersen.

Als ze toch een moeilijke uitspraak moeten doen dan stellen ze die vaak uit. Ze zullen zeggen dat er momenteel nog te weinig informatie is om inhoudelijk op deze vragen te reageren. Wel vinden zij dit een belangrijke zaak en zij zullen dit met veel aandacht volgen en meer bla bla. Is eenmaal de informatie binnen dan zullen zij erop wijzen dat zij nu nog niet kunnen spreken omdat dit nog besproken moet worden met achterban/kabinet/fractie of vul maar iets in. Mocht je echt geen excuus meer hebben dan kun je altijd nog naar het buitenland gaan zodat je niet beschikbaar bent voor commentaar. Het is regelmatig gebeurd dat Balkenende in het buitenland was en daarom niet kon reageren. Andere politici maakten daar ook dankbaar gebruik van door te zeggen dat de zaak dermate belangrijk was dat ze eerst moesten overleggen met de Minister-President. Het repertoire aan ontwijkingstactieken is uitgebreid. Uitstellen is heel effectief omdat de spanningboog van het publiek beperkt is. Een bepaald onderwerp is op een bepaald moment belangrijk in de media. Kun je het een paar weken opschuiven dan is de wind meestal alweer gaan liggen. Er is een verschil tussen niet liegen en de waarheid spreken. Een politicus liegt vaak niet, maar hij spreekt ook niet de waarheid.

Het spreken in algemene waarheden is ook een goede vorm van misten en jezelf afdekken. Daarbij kun je denken aan de vele keren dat er gezegd is dat verandering van belang is. Of het is van het uiterste belang dat we deze zaak zeer kritisch bekijken. Een sterke economie is goed voor de werkgelegenheid. Onafhankelijkheid van de energie van instabiele landen maakt ons land sterker. Er moet voor gezorgd worden dat er efficiënt wordt gewerkt door het overheidsapparaat. Kostenstijgingen kunnen niet oneindig door blijven gaan. En politici leven ook altijd mee met de eventuele slachtoffers. Het is niets meer of minder dan lucht verplaatsten. Het zijn dooddoeners waar iedereen het mee eens is. Maar ze zijn verder zo algemeen dat ze ook helemaal niets zeggen.

En lucht verkopen is nog effectief ook. Heel aardig is bijvoorbeeld dat UGG duidelijk vermeld op zijn laarzen dat deze gemaakt zijn van Australische schapenwol. Dat de wol van een Australisch schaap komt voegt toch net even dat extraatje toe kennelijk. Verkopers vermelden dit er echt bij als ze deze schoenen aan het verkopen zijn. Nu hoop ik dat dit niet het doorslaggevende argument zal zijn waarom mensen deze laarzen kopen, maar het geeft de UGG toch weer een streepje voor. Er is overigens niets bijzonders aan Australische schapen. Australië is één van de grootse wolexporteurs ter wereld. En waarschijnlijk ligt het lekker dicht bij de lage lonen landen die deze laarzen in elkaar zetten. Maar om één of andere reden zijn de lege inhoudsloze argumenten altijd in één zin gemaakt. Ze klinken aannemelijk als je even niet oplet. Toen er de salarissen van specialisten omlaag dreigden te gaan naar drie ton per persoon durfde een vertegenwoordiger van de specialisten te beweren dat dit toch wel zou kunnen leiden tot lagere kwaliteit. Het zou ertoe kunnen leidden dat een kunstheup van lagere kwaliteit zou zijn. Het was weer vergezocht, maar als je niet oplet tijdens het luisteren tuin je er zomaar in. De weerlegging van deze onzin kost echter altijd weer tijd.  

De media kopte laatst dat Rutte beloofd heeft om bedrijven buiten schot te houden als het gaat om verhogingen van lokale lasten. Maar als men even verder kijkt naar wat er gezegd is dan blijkt het al een stuk vager te wezen dan deze kennelijk concrete uitspraak. Ten eerste heeft Rutte alleen maar gezegd dat hij in gesprek zou gaan met gemeenten die de lasten voor bedrijven verhogen. Dit is natuurlijk een belofte van niets en zo zacht als boter. Zijn stelling ondersteunt Rutte door te stellen dat het voor het ondernemersklimaat belangrijk is dat de lasten voor ondernemers laag blijven. Dit is zo vaag dat het altijd waar is, maar het zegt niets concreets over het te volgen beleid. Rutte belooft hiermee niet dat hij ook daadwerkelijk de lasten laag zal houden. Het moet allemaal nog maar blijken of hij zich daadwerkelijk hard zal maken voor lastenverlichting voor ondernemers. Mocht dat niet zo zijn dan kunnen ze hem niet verwijten dat hij zijn beloften niet is nagekomen. Hij heeft immers helemaal niets beloofd. Bijzonder is wel dat de media deze vage uitspraken vertalen als een belofte van de kant van Rutte. Journalisten hadden hier wel eens aan het werk mogen gaan. Ze kunnen de vage uitspraken concreet maken en Rutte hiermee confronteren. “Als u zegt dat u in gesprek gaat met de gemeenten dan klinkt dat nogal boterzacht, wat bedoelt u hier eigenlijk mee?” “Dat lage belastingen belangrijk zijn voor ondernemers mag duidelijk zijn, maar kunt u garanderen dat er inderdaad sprake zal zijn van lastenverlichting voor ondernemers?”. Nu zijn de politici ook weer heel goed getraind in het beantwoorden van dergelijke vragen en ook deze zullen ze ontwijken, maar de journalisten mogen wel wat meer hun best doen. Als mensen de politici zien draaien dan wordt wellicht duidelijk dat ze niets te vertellen hebben.

De vraag is natuurlijk of er eigenlijk wel politici zijn die wel durven te vertellen waar ze voor staan. Die daadwerkelijk beloftes maken en die ook nakomen. Die in heldere taal vertellen wat de problemen zijn en vertellen hoe zij die op gaan lossen. Informatie wordt niet verdraaid, maar ongezouten aan het publiek gepresenteerd. Ten eerste wordt dit binnen de partij niet op prijs gesteld dus ik denk niet dat je hiermee veel kans maakt om hogerop te komen. Deze eerlijkheid zal namelijk je collega’s waarschijnlijk ook in verlegenheid brengen. Je zal misschien denken aan Wilder omdat hij toch wel heel bot uit de hoek komt. Dan zal hij toch wel de waarheid spreken. Maar dat is waarschijnlijk precies het imago dat hij zich heeft aangemeten. Hij schetst een heel eenzijdig beeld van de waarheid. In zijn film Fitna wijst hij bijvoorbeeld op Koranteksten die spreken over schendingen van mensenrechten en intolerantie ten opzichte van andere geloven. Maar dergelijke teksten kun je ook vinden in de Bijbel. Daar staan ook hele sterke uitspraken in ten aanzien van bijvoorbeeld ongelovigen of homo’s. Het slimme hieraan is dat hij wel de waarheid vertelt, maar vertelt alleen dat deel dat hem uitkomt en dat geeft een heel vertekend beeld van de werkelijkheid.

Maar ik vrees dat eerlijke politici ook niet bestaan omdat niemand op deze politici zou stemmen. Deze vage retoriek en stemmingmakerij is namelijk heel effectief als je stemmen wilt winnen. En omgekeerd is eerlijkheid vaak niet de manier om stemmen te winnen. Stel dat er een politicus op zou staan en die zou vertellen dat Nederland failliet is en als we niet heel snel stoppen met het bedrijfsleven het putje in te helpen dat de economie straks hopeloos verloren is. Vervolgens stelt hij voor dat de verzorgingsstaat drastisch moet worden afgebouwd en dat mensen voor zichzelf moeten zorgen. Het geld is op en daarom kan de overheid nu niet meer voor u zorgen. De generaties voor ons hebben de zaak naar de knoppen geholpen en nu moeten we op de blaren zitten. Dergelijke politici zouden weinig stemmen winnen. Zelfs met de boterzachte bezuinigingen die ze nu doen roepen ze al heel veel weerstand op. Laat staan wat er zou gebeuren als ze echt gaan bezuinigen.

Toch is het ontkennen van deze vervelende boodschap zinloos. Het geld is echt op en de overheid zal geen of weinig sociale zekerheid meer kunnen bieden in de toekomst. Het is nu duidelijk niet de tijd om afhankelijk te zijn van de overheid. Maar de mensen willen dat niet horen en dus houden zij vast aan mensen die hen geruststellen. Zij willen toch graag horen dat er iemand is die zegt dat het allemaal goed zal komen en dat er iemand is die voor hun zal zorgen. Iemand die je geruststelt zodat je weer gerust kunt gaan slapen. Als het geld van de pensioenen op is dan willen ze graag dat de overheid verbiedt om de pensioenuitkeringen te verlagen, want dan is het probleem opgelost. Als de overheid maar zegt dat de uitkeringen hoog moet blijven dan komt het wel weer goed. Mensen teren in op de toekomst en sluiten de ogen voor de problemen. Wouter Bos verhoogde in korte tijd de staatsschuldquote met 15 procentpunt. Dat trekt een grote wissel op de toekomst. Zeker als je bedenkt dat tegelijkertijd ook de spaarpotjes voor de sociale verzekeringen en pensioenen het zwaar te verduren hadden. En even werd Bos gezien als de held die Nederland gered had. Mensen zoeken hun helden zodat zij gerust kunnen gaan slapen.

Dit zie je goed terug als je de situatie in IJsland en Letland vergelijkt met Ierland en Griekenland. Deze economieën zijn allemaal ingestort en dat leidde tot grote problemen. Maar IJsland en Letland hadden het geluk dat de belangrijkste beslissing niet door de politiek werd genomen. De IJslandse en Letlandse munt stortte in toen het slechter ging met de economieën van die landen. Dat leidde tot grote armoede in die landen. De bevolking kon door de lage koers nauwelijks nog producten in het buitenland kopen en de welvaart ging hard achteruit. Een econoom zou zeggen dat de reële lonen snel daalden. Maar door de lage koers werden deze landen ook weer concurrerend. De producten in die landen waren heel goedkoop en je kon ook bedrijven voor een prikkie opkopen. Dit zorgde ervoor dat de landen weer konden beginnen met opbouwen. Vergelijk deze landen eens met Ierland en Griekenland. In deze laatste landen moeten de hervormingen plaatsvinden door de politiek omdat zij hun munt niet kunnen devalueren. Om de concurrentiepositie te verbeteren zullen de lonen flink omlaag moeten. Verder zullen de belastingen voor ondernemers ook omlaag moeten. Dat zal de concurrentiepositie weer versterken. Maar er wordt geprotesteerd en men ontkent de werkelijkheid. De maatregelen van de politici zullen boterzacht zijn in vergelijking met de effecten van een instortende wisselkoers. En dat betekent helaas ook dat het nog heel lang zal duren voordat deze landen weer concurrerend zijn. Beleggers twijfelen er terecht aan of een democratische overheid in staat is om dergelijke harde maatregelen te nemen.

Als mensen geen verantwoordelijkheid willen nemen voor hun eigen problemen dan zit je met een groot probleem. In een democratie zal er gestemd worden op mensen die vage sussende woorden spreken. Er wordt gestemd op mensen die beloven dat ze voor je zullen zorgen. Het maakt daarbij niet uit dat de rekening bij iemand anders wordt neergelegd. Cohen zal je vertellen dat hij op je zal passen en voor je zal zorgen en de “rijken” zullen dat wel betalen. Het is onbetaalbaar, maar dat houdt hem niet tegen. Rutte zal u gerust stellen dat onder zijn bewind het goed zal komen met de economie en dat u dus rijker zult worden en een baan zult vinden dankzij hem. Ook al is dit tegenstrijdig met hetgeen doorgerekend wordt door het CPB. En Wilders is er voor de mensen die bang zijn voor hun buren. Hij zal op elke hoek van de straat een agent neerzetten en de Moslims deporteren zodat de burgers weer rustig kunnen slapen. Zonder eigen verantwoordelijkheid loop je uiteindelijk vast. Goedkope retoriek en slecht beleid zullen dan regeren en het land bezwijkt uiteindelijk onder overregulering en overbesteding.

Een democratisch proces kan naar mijn mening pas werken als er aan twee voorwaarden is voldaan. Ten eerste mag er nooit geweld gebruikt worden tegen iemand die onschuldig is. Geen enkele meerderheid heeft het recht om een minderheid of een individu te terroriseren. Verder moet de stemming een bindend karakter hebben. Als je op iemand stemt omdat hij bepaalde maatregelen uit zal voeren dan moet hij die maatregelen ook uitvoeren. Enige eigen invulling zal er altijd zijn, maar zodra politici liegen moeten ze voor de rechter kunnen komen om afgezet te worden wegens contractbreuk met de kiezer. Dat wil zeggen dat niet alleen de collega’s van politici het recht moeten hebben om een politicus af te zetten. Het zijn juist degenen die gestemd hebben die het recht zouden moeten hebben degene op wie ze gestemd hebben aan hun afspraken te houden. Dat houdt dus ook in dat de politicus aan moet geven wat hij zal doen de komende tijd.

Er zijn democratische processen die aan deze voorwaarden voldoen. Bijvoorbeeld de vereniging van eigenaren in een flatgebouw. Iedereen stemt bij het betrekken van de woning in met de voorwaarden. Er is dus sprake van vrijwilligheid en er wordt geen dwang toegepast tegen mensen die zelf niets misdaan hebben. Verder wordt in de vergadering besloten hoe het geld gebruikt moet worden.  Als er wordt besloten om geld vrij te maken voor groot onderhoud dan krijgt iemand de verantwoordelijkheid voor dat geld. Hij heeft de plicht om dat geld te gebruiken voor datgene waarvoor het bestemd is. Doet hij dat niet dan is hij persoonlijk aansprakelijk. Op een hoger niveau kun je je voorstellen dat degenen die uitvoering geven aan het beleid meer verantwoordelijkheden hebben. Maar dan zou het nog steeds niet mogelijk moeten zijn om beleid te voeren dat volledig strijdig is met hetgeen beloofd is.

Als aan deze voorwaarden is voldaan dan is dat nog zeker geen garantie voor succes. Het is zeker mogelijk dat er domme beslissingen genomen worden en dat de hele zaak failliet gaat. Het geeft wel bescherming tegen misbruik door politici. De eerste regel geeft de politici een beperking omdat je geen geweldsmiddelen mag gebruiken tegen mensen die niemand kwaad doen. De tweede voorwaarde beschermt tegen leugens en contractbreuk door de politici. Maar het is slechts een basis en geen wondermiddel. Als mensen ondanks dat achter mensen met lege beloften aan blijven lopen dan houdt geen enkel systeem stand.

Zonder eerlijke politici kan er naar mijn mening geen daadwerkelijke democratie zijn. Dan is er slechts sprake van public relations om het publiek tevreden te houden. Vervolgens kunnen de politici grotendeels hun eigen gang gaan. Korte termijnbelangen en belangengroepen overheersen het beleid. Zelfs als het echt mis gaat wordt men niet wakker omdat de volledige waarheid nooit boven tafel komt. En als de waarheid wel boven tafel komt dan is het nog mogelijk dat men liever naar de sussende woorden van een politicus luistert en de waarheid negeert. Ik vrees dat de eerlijke politicus niet bestaat. Maar spreekt u mij alstublieft tegen en toon mij aan dat er wel eerlijke politici zijn en dat er burgers zijn die willen stemmen op een eerlijke boodschap. Maar als er geen tegenvoorbeeld komt dan is het echt tijd om na te denken over het systeem dat nu gehanteerd wordt.

Ps.

Hieronder een hele aardige documentaire over hoe politici gebruik maken van vaagheden. Verder gaat deze ook in op het gebruik van technieken uit de marketing en pr om stemmen te winnen. Dit is een hele effectieve combinatie. Politici gebruiken deze technieken om te bepalen wat ze moeten zeggen en hoe ze het moeten zeggen om stemmen te winnen. Vervolgens verpakken ze de boodschap in vaagheden zodat ze er later niet op afgerekend kunnen worden.  

Why politicians can’t tell the truth

http://video.google.com/videoplay?docid=6920374590746780138#