Stagflatie op koers

Naar aanleiding van mijn eerdere berichten over stagflatie trokken twee berichten mijn aandacht. Ten eerste ging de inflatie in de eurozone naar 1,9 procent en dat is dus nagenoeg gelijk aan de inflatiedoelstelling van de ECB. En het bericht kwam binnen dat de werkloosheid opgelopen is naar 10,1 procent. Een stijging met een tiende ten opzichte van een maand eerder. De stagflatietrend lijkt nu dus door te zetten. Maar er is ook nog de interessante trend dat beleggers nu al anticiperen op het ruime beleid van de FED en dat daardoor nu al de prijzen stijgen. Dus voordat er daadwerkelijk sprake is van de invoering van dit ruime monetaire beleid.

De doelstelling van de ECB voor de inflatie is 2 procent en dat betekent dat met 1,9 procent de doelstelling is behaald. De inflatie heeft altijd wat de neiging om nog wat door te schieten en dus is het hoog tijd dat de ECB op de rem gaat staan. Althans als de ECB zich wil houden aan haar eigen doelstellingen. Maar het is u uiteraard opgevallen dat de ECB nog geen krimp geeft. Ze gaan rustig door met hun beleid en de rente blijft onverminderd laag. Daarmee is meteen duidelijk dat de ECB een politiek instituut is. Tijdens de oprichting van de ECB werd er gewichtig gedaan over de onafhankelijkheid van de ECB. Er waren deskundige bankiers aangesteld en die hadden slechts als doelstelling om de prijsstabiliteit te bewaken. Zij zouden dit doen onafhankelijk van de politiek. Dit zodat het verstand zou regeren en niet de politieke waan van de dag. Dat zou zorgen voor de meeste economische stabiliteit en economische groei. Maar nu het er echt om gaat lijkt men zich nog niet echt druk te maken over de inflatie. De waan van de dag lijkt toch wel degelijk voorrang te krijgen op de eigen doelstellingen.

Bij deze inflatie moet ik wel een kanttekening maken. De huizenprijzen zijn nog steeds aan het dalen en deze worden niet meegenomen in de inflatie. Maar dit is wel een sector die relatief sterk wordt beïnvloed door maatregelen om kredietverlening te stimuleren. In de inflatie worden de huurprijzen genomen als indicatie voor de woonlasten en niet de prijs van een koopwoning. Dit geeft dus een behoorlijke vertekening van de situatie. De komende tijd ben ik benieuwd hoe deze informatie gebracht zal worden door de centrale banken. Over een maand zal de inflatie over de twee procent heengaan als deze trend doorzet. De centrale banken zullen dan uit moeten leggen waarom het ruime monetaire beleid toch wordt doorgezet. Waarom houden zij niet vast aan hun doelstelling. Het zou mij niet verbazen als zij de huizenmarkt nemen als voorbeeld van achterblijvende kredietverlening en stagnerende prijzen. Maar daarbij moet je je dus eigenlijk afvragen waarom de enorme prijsstijgingen in het verleden dan geen rol speelden toen de rente te laag was en de huizenprijzen door het dak gingen. De jaren negentig worden ook wel de jaren van de grote moderatie genoemd omdat de inflatie zo laag was. Maar daarbij wordt even niet gekeken naar de prijzen van huizen (en aandelen) want die hebben juist in deze tijd een stormachtige ontwikkeling doorgemaakt. Inflatie kan zich op meerdere plaatsten uiten. En de ECB heeft het geluk gehad dat de laatste jaren de inflatie vooral buiten de supermarkt en de kledingwinkels tot uiting kwam.

De oplopende werkloosheid is tekenend voor de zwakte van de economische situatie in de Eurozone. De concurrentiepositie is in veel landen matig en de overheid heeft een beklemmende grip op de economieën. Duitsland doet het nu even goed omdat ze veel kunnen exporteren naar opkomende economieën. Maar hoe lang duurt het nog voordat zij dat zelf goedkoper kunnen. Dat duurt niet lang meer en dan zullen de prijzen hier omlaag moeten. En die lagere prijzen zijn alleen op te brengen als de lonen omlaag gaan. De overhead in Europa is daarbij momenteel ook te hoog om te kunnen concurreren. De collectieve lastendruk zal omlaag moeten om de export overeind te houden. Dat betekent veel meer bezuinigingen dan momenteel gedaan wordt.

En dan het bericht dat de prijzen van grondstoffen en voedsel nu al omhoog gingen omdat men verwacht dat de FED weer meer geld in de economie gaat pompen. Waarom is dit een verrassend bericht? Normaal gesproken gaat men ervan uit dat de inflatie slechts langzaam reageert op het beleid van de centrale bank. Pas anderhalf jaar na de beleidswijziging ziet men de effecten op de prijzen. Althans dat was de stelregel tot nu toe. En tot die tijd heeft al dat extra geld zijn “goede” werk kunnen doen in de economie. Maar centrale banken worden voorspelbaar en men heeft door hoe het werkt. De beleggers anticiperen op die prijsverhoging en daardoor komt die prijsverhoging naar voren in de tijd. De beleggers leren bij en daardoor verlopen de marktcorrecties steeds sneller. Dit hoort bij de theorie van de efficiënte markten en de rationele verwachtingen. Als een markt goed werkt dan wordt alle beschikbare informatie nu verwerkt. Dat betekent dat je de gevolgen van een ontwikkeling in de toekomst nu al terug ziet in de prijs. De rationele verwachtingen geven aan dat mensen niet altijd makke schapen zijn. Men laat zich een aantal keer voor de gek houden, maar als men de truc eenmaal door heeft dan gaat men daarop anticiperen. Bijvoorbeeld door de inflatie te verhogen kon men de lonen vroeger relatief laag houden ten opzichte van de andere prijzen. De arbeiders merkte dat de prijzen omhoog gingen en gingen dan pas vragen om een hoger loon. Maar inmiddels zijn de vakbonden wijzer geworden en weten ze dat inflatie een gegeven is en daarom vragen ze op voorhand al een loonsverhoging. Deze rationele verwachtingen verzwakken de effectiviteit van het monetaire beleid.

Het enige dat de overheid kan doen met het ruime monetaire beleid is de prijzen verstoren om zo de consumenten en beleggers voor de gek te houden. Het zorgt niet voor daadwerkelijke groei, hooguit wat verlichting op korte termijn. Maar wel ten koste van de groei op lange termijn. Maar de beleggers worden steeds wijzer en deze verstoringen worden steeds sneller verwerkt in de marktprijzen. Een lage rente geeft in de vrije markt het signaal dat er veel spaarders zijn en dat in de toekomst er meer consumptie zal zijn. Consumptie in het nu wordt daardoor goedkoper en investeren in de toekomst wordt aantrekkelijker. Maar als men weet dat die lage rente maar kunstmatig is dan weet men ook dat er in de toekomst geen spaarpotje is om aan te breken. De burgers zijn helemaal niet aan het sparen, maar ze zijn aan het consumeren. Dus die autofabriek is helemaal niet aantrekkelijk ondanks de lage rente. Over een aantal jaar is er geen spaargeld voor grote uitgaven zoals auto’s, maar alleen maar schulden. Dus over een paar jaar kun je helemaal niet zoveel auto’s verkopen. Want dan zijn mensen bezig met aflossen en de touwtjes aan elkaar knopen. En dus kiezen beleggers er niet voor om te investeren in de toekomst. Men kiest voor het hier en nu. Zoals bijvoorbeeld grondstoffen waarbij je hier en nu iets in handen hebt dat duidelijk van waarde is.

Verder is de prijsstijging in de grondstoffen zorgwekkend omdat ze kan duiden op een nieuwe bubbel. Het geld dat in het systeem terecht komt moet ergens naar toe. En als je inflatie verwacht door het ruime monetaire beleid dan zijn grondstoffen een veilige haven. Maar een bubbel in grondstoffen is wat anders dan een bubbel in aandelen of huizen. Deze bubbel zou veel directer raken aan de kosten voor het levensonderhoud. Dat betekent dat een dergelijke bubbel gepaard kan gaan met veel meer politieke spanningen.

Als de kredietverlening omhoog gaat en de prijzen blijven gelijk dan kan er meer gekocht worden en dat is even een stimulans voor de economie. Hoe later de prijzen reageren hoe groter het effect zal zijn. Maar als de prijzen gelijk stijgen als de kredietverlening verhoogd wordt dan kan er ook niet meer worden gekocht met deze extra kredieten. Het extra geld zorgt niet meer voor stimulering, zelfs niet op korte termijn. De signalen zijn zorgwekkend. De inflatie loopt steeds verder op terwijl er nog nauwelijks of geen tekenen van herstel zijn. Een scenario van stagflatie lijkt zo steeds waarschijnlijker te worden. Het is tijd dat de overheid stopt met stimuleren en de markt haar werk laat doen. Sterker nog ze had nooit moeten beginnen met stimuleren. De marktcorrectie zal nu namelijk de nodige pijn gaan doen omdat er veel oud zeer hersteld moet worden. Het is tijd dat de overheid een aantal lastige keuzes maakt. De omvang van de overheid moet drastisch omlaag als men nog een kans wil hebben om deze economie overeind te houden.