Het orakel Krugman over deflatieangst

We moeten monetaire verruiming toepassen omdat anders de zaak instort. Althans dat is wat ze mij verteld hebben. Een afname van de kredietverlening leidt tot een deflationaire spiraal die het land diep in de afgrond zal storten. Om dit te voorkomen moet de kredietverlening gestimuleerd worden. Door een lage rente kan de particuliere kredietverlening gestimuleerd worden en als dat niet genoeg is dan moet de overheid schulden aangaan om het tekort aan kredietverlening op te vangen. Hebben ze mij nu net verteld dat deze schulden nooit afgelost kunnen worden?

Krugman een bekende econoom en blogger legt heel goed uit hoe dit werkt. In de particuliere sector is het noodzakelijk dat er “deleveraging” komt. Deleveraging wil zeggen dat je eigen vermogen ten opzichte van je vreemd vermogen moet groeien. Dus de private sector moet aflossen en stoppen met schulden maken. Deleveraging zorgt ervoor dat mensen minder uitgeven dan hun inkomen. Dit zorgt voor een “output gap”, deze Keynesiaanse term wil zeggen dat er meer geproduceerd kan worden dan nu gedaan wordt. De productiemiddelen worden niet maximaal ingezet. Deze theorie kijkt alleen maar of alle machines wel draaien en alle mensen wel aan het werk zijn. Het is daarbij van minder belang of wat er geproduceerd wordt wel nut heeft. Een theorie dus die het over een hele andere boeg gooit dan de Oostenrijkers. Die gaan ervan uit dat bepaalde productiemiddelen nutteloos zijn geworden omdat deze gebruikt worden voor de productie van goederen die niet met winst te verkopen zijn. Er zitten slechte investeringen in het systeem. Door faillissementen, ontslagen en uitverkoop van deze productiemiddelen komen de productiemiddelen weer vrij voor nuttige doeleinden. Krugman wil echter koste wat het kost iedereen aan het werk houden en alle machines laten draaien. De “output gap” moet worden gedicht.

Krugman heeft inderdaad gelijk dat in het huidige systeem het mogelijk is dat niet het volledige inkomen wordt omgezet in bestedingen. Dat wordt veroorzaakt door het fractioneel reserve bankieren. Onder een gouden standaard met volledige reserves is dit haast niet mogelijk. Als iemand gaat sparen dan kan dat geld worden uitgeleend. En als iemand een lening aflost dan komt er weer geld vrij om uit te lenen aan een ander. Maar in het fractioneel reservesysteem is er op korte termijn een loskoppeling van lenen en sparen. Er kan gespaard worden zonder dat er geleend is. Op langere termijn wordt dit wel weer rechtgetrokken. Maar dit gebeurt alleen als de centrale bank zou stoppen met interveniëren in het systeem. Als de geldschepping stopt in het fractioneel reservesysteem dan is er in effect een vaste geldhoeveelheid. En dan zouden de besparingen en leningen weer gelijk worden aan elkaar. Op korte termijn kan de zaak echter flink uit het lood vliegen en dat wil men lappen door de kredietverlening te stimuleren.  

Een nadeel van het stimuleren van kredietverlening is dat het zijn effect nu steeds meer verliest. Elke fiat euro die erbij wordt gemaakt heeft steeds minder effect op de reële productie. Dat geldt zowel voor geld dat de overheid leent om te “investeren” in de economie als voor particuliere kredietverlening. Maar die schulden moeten ook een keer worden afgelost. Als de schulden worden afgelost dan krimpt de geldhoeveelheid en dat remt de bestedingen. Het gevolg van deze geldvernietiging is een daling van de prijzen. Deze prijsdalingen moeten wel tijdig worden doorgevoerd, maar dat is vaak lastig. Prijsverlaging zijn door juridische beperkingen soms lastig. Denk bijvoorbeeld aan het minimumloon dat niet zomaar verlaagd kan worden. Als de overheid af wil lossen dan moet ze daarvoor wel eerst belastingen heffen en ook dat geeft een rem op de economie. Als de overheid zijn leningen aflost dan krimpt de geldhoeveelheid en verder worden deze aflossingen betaald met belastinggeld. Dat zijn twee zaken die nadelig werken. En dat is ook de reden waarom een overheid nooit moet beginnen met lenen in dit systeem.

Als men in de toekomst de schulden af gaat lossen dan kom je in de deflationaire spiraal waar men zo bang voor is. Als eerste is er een krimp van de economie en daardoor zullen een aantal mensen hun lening niet meer af kunnen betalen. Dat leidt tot een faillissement. Deze schuld verdwijnt uit het systeem en daardoor krimpt de geldhoeveelheid. Dat zorgt weer voor een verder krimp van de economie. Een eindeloze spiraal van faillissementen die elkaar steeds versterken is dan het gevolg. Binnen het huidige systeem is deflatie ook echt iets om bang voor te zijn. Dan bedoel ik niet de prijsverlagingen want dat is bijzaak. Dat zie je aan de prijsverlagingen bij allerlei gadgets. Die blijven goed verkopen terwijl je weet dat ze over een jaar goedkoper en beter zullen zijn. Het gaat om deflatie in de zin van geldvernietiging. Geldvernietiging is het omgekeerde van geldcreatie door toenemende kredietverlening. De kredietverlening gaat dus juist omlaag. Dat kan door faillissementen, het aflossen van schulden en besparingen. Deze drie factoren zorgen ervoor dat er minder geld in omloop komt. Dat vraagt om een prijsverlaging om het systeem weer soepel te laten verlopen. Maar deze prijsverlagingen hebben tijd nodig. Gaat het proces van geldvernietiging sneller dan de prijsverlagingen dan kom je in een zeer destructieve spiraal terecht.

Wat me tegenstaat in het verhaal van Krugman is dat uiteindelijk ook de overheid tot de strot in de schuld zit en die particuliere sector heeft nauwelijks schulden afgelost. Hij wil dat de overheid nu steeds meer schulden op zich neemt om dit kaartenhuis overeind te houden. Er is nergens meer iemand te vinden die nog geld kan lenen. Er zijn te weinig mensen, bedrijven of overheden die nog kredietwaardigheid hebben. En dan houdt de toename van de kredietverlening ook op. Het enige dat er dan nog op zit is dat de centrale bank de volledige schuld van de staat gaat financieren in een laatste wanhoopspoging.

Wat Krugman dus eigenlijk zegt is dat de kredietverlening altijd moet groeien. Als de particulieren niet lenen dan moet de overheid dat doen. Maar er wordt steeds net even meer geleend dan de economische groei om aan de veilige kant te zitten. Hierdoor stijgt de kredietverlening al jaren sneller dan het nationaal inkomen. En als je inkomen niet hard genoeg groeit om je schuldenpositie bij te houden dan komt er een moment dat het misgaat.

Hoe meer de kredietverlening gestimuleerd wordt, hoe groter de vernietigende kracht zal zijn van de deflationaire spiraal die er op volgt. We zitten nu zover in het systeem dat elke dollar of euro aan geldschepping een paar cent aan extra productie oplevert. Daar staat tegenover dat elke dollar aan geldvernietiging veel meer dan een dollar aan krimp zal veroorzaken. Men is terecht bang voor de gevolgen van een deflationaire spiraal en daarom gaat men wanhopig de inflatie stimuleren om dit te voorkomen. Maar de rek is uit dit systeem. De opbrengst van geldschepping wordt steeds lager terwijl de schade van geldvernietiging steeds groter wordt. Door de inflatie steeds te stimuleren met een lage rente en geldschepping kunnen er twee dingen gebeuren. Of je schiet door naar hyperinflatie of je komt terecht in een deflationaire spiraal. Het wordt steeds lastiger om de stabiliteit te bewaren en uiteindelijk lukt dat niet meer. Dit systeem is ver over zijn houdbaarheidsdatum heen.