maandag 8 november 2010

De kunst van het subsidieverlenen

Over de bezuinigingen op kunstsubsidies is de nodige ophef ontstaan. Voor en tegenstanders rollen over elkaar heen over het nut van het wel of niet overeind houden van bepaalde kunstvormen die anders geen bestaansrecht zouden hebben. Ten eerste wil ik niet dat mijn geld afgenomen wordt om me vervolgens lekker te maken met een goedkoop theaterkaartje omdat dat dat zo goed voor mij zou zijn. Ten tweede levert het huidige systeem niet de voordelen op die men denkt dat het heeft.

Men heeft het over het nut van kunst en creatieve uitingen en de waarde die dat heeft voor de maatschappij. En die mening ondersteun ik volledig. Kunst kan bijdragen aan het denken over vrijheid en tolerantie. Maar als kunst wordt gesubsidieerd met geld dat onder dwang van mensen wordt afgenomen dan is dat direct strijdig met dat principe. Kunst moet gebaseerd zijn op overtuigen en niet op dwang. Dat betekent dat je als je een boodschap hebt dat je daarvoor zelf moet werken. En dat moet je misschien wel gratis doen als er nog geen publiek voor is.

Verder gaat de discussie vaak over het bestaan van bepaalde kunstgroepen die geen groot publiek bereiken door hun karakter. Het argument is dat er op de vrije markt meer geld gaat naar wat het grote publiek aanspreekt en veel minder naar kleine producties. Dit is uiteraard helemaal waar, maar het is maar de vraag of het gesubsidieerde geld dan wel voornamelijk naar de kleine producties gaat. Het gaat om experimentele kunstvormen of het gaat om kunst gericht op specifieke doelgroepen. Mensen staan er niet altijd bij stil dat momenteel een groot deel van het geld opgaat aan kunst voor het grote publiek. Kijk je bijvoorbeeld naar het filmfonds dan zie je dat het grootste deel van het geld opgaat aan grote producties. Dit zijn producties die veel weg hebben van de blockbusters uit Hollywood. Het kost veel geld om de special effects op het niveau van Hollywood te krijgen. Maar ik vraag mij sterk af welk maatschappelijk belang men hiermee denkt te dienen. Dan is er ook nog geld voor wat kleine producties. Maar voor een kunstzinnig diepe boodschap heb je niet veel geld nodig. En er gaat daardoor relatief weinig geld naar kleine producties. Bij de publieke omroep zie ook iets dergelijks optreden. Kijk eens naar welke programma’s op de publieke omroep commercieel haalbaar zijn. De wereld draait door en de voetbalwedstrijden zijn bijvoorbeeld absoluut commercieel levensvatbaar. Ga je verder kijken dan zie je dat de publieke omroepen toch ook vooral bezig zijn met kijkcijfers. Dat betekent ook dat het gros van de programma’s dus commercieel te maken zou zijn. Ga je zoeken naar de programma’s die echt een unieke boodschap hebben dan is dat maar een heel klein deel van de programma’s. Dus ook bij subsidiegeld gaat het grootste deel van het geld naar programma’s voor het grote publiek en een veel kleiner deel gaat naar die unieke programma’s waar men de mond zo vol van heeft. Mathijs van Nieuwkerk maakt graag reclame voor de subsidie voor het Metropole orkest. Voor mij druipt de ironie daarvan af. De wereld draait door blijft gewoon bestaan, maar dit is een programma dat helemaal geen subsidie nodig heeft om levensvatbaar te zijn. Ze haalt genoeg kijkers om op eigen benen te kunnen staan. En daar verdedigen ze de subsidie van noodlijdende gezelschappen. Het schrappen van de wereld draait door zou zoveel geld vrij maken dat daar heel wat kleine producties van mogelijk gemaakt zouden kunnen worden. Maar dit argument laat men voor het gemak uiteraard achterwege.

Kunst is iets dat een vrij karakter zou moeten hebben. Iets dat vanuit mensen zelf komt. Dat houdt de overheid ook scherp omdat kunstenaars dan ook kritisch zullen zijn op de overheid. Om kunst te kunnen subsidiëren moet er echter iemand zijn die besluit wat wel en geen kunst is. Er zijn commissies en ambtenaren die bepalen welke kunst, kunst is. Als je een boodschap hebt die verteld moet worden dan verkondig je die aan het publiek zonder dat deze eerst beoordeeld is door de overheid. Het kan toch niet zo zijn dat kunstenaars alleen nog maar boodschappen verkondigen die de goedkeuring hebben gekregen van de overheid. Dat kan uiteraard wel want dat is de huidige situatie. Maar waarom accepteren de kunstenaars dit eigenlijk?

Kunstenaars dingen nu mee naar het subsidiegeld. Ik weet niet wat hun motieven precies zijn, maar dit geld zal zeker een rol spelen. Zijn ze daadwerkelijk bezig met kunst of laten ze zien wat de commissies willen. Er worden rapporten geschreven over waar kunst aan moet voldoen om in aanmerking te komen voor subsidie. En om aan inkomen te komen zal kunst gemaakt moet worden naar deze normen. Men wil heel hard het winstmotief uit de kunst halen omdat men daar een vieze smaak van krijgt, maar met het geven van subsidies slaag je hier echt niet in. De broodkunstenaars zullen alleen een ander trucje laten zien om aan geld te komen. Op de vrije markt laten ze zien wat het publiek wil en geef je subsidie dan laat je zien wat de subsidiegever wil. Wil je echte kunst dan moet je er dus juist helemaal geen subsidie meer voor geven.

Maar op één ding wil ik deze mensen zeker gelijk geven. Ze hebben er namelijk op gerekend dat de overheid er voor hun zou zijn. Er zijn mensen naar het conservatorium gegaan om bij een orkest te kunnen spelen. Door hard werken hebben zij bijvoorbeeld een positie bereikt bij het Metropole orkest. Door de bezuinigingen moet dit orkest misschien verdwijnen. Dit is heel zuur voor de betrokken personen zij hebben investeringen gedaan die nu weinig meer waard blijken te zijn. De overheid heeft de prijssignalen verstoord en mensen hebben keuzes gemaakt op basis van deze gemanipuleerde prijzen. Op deze manier zijn er slechte investeringen ontstaan, ook wel malinvestments genoemd. Er is geïnvesteerd in zaken waar niet echt vraag naar was. Deze investeringen kunnen daardoor alleen in stand gehouden worden door overheidsgeld. Maar het is inherent aan de overheid dat ze steeds inefficiënter wordt door toenemende regel- en rentedruk. Dus uiteindelijk moet de overheid de steun weer stoppen en komen de prijssignalen van de markt weer terug. Dan blijkt dat mensen de verkeerde keuzes hebben gemaakt.

De overheid creëert afhankelijkheid door subsidies en die afhankelijkheid schept verantwoordelijkheid. Maar het is nu ook wel tijd dat de mensen die afhankelijk zijn van de overheid wakker worden. De overheid biedt slechts tijdelijke zekerheid en dus moet je zelfstandig worden voordat de overheid niet meer aan haar verplichtingen kan voldoen. Voor jonge kunstenaars is het nu zaak om na te denken over de behoeften van de consument. Als ze niet gaan voor het grote publiek zullen ze een andere manier moeten vinden om aan geld te komen. Het is nu niet de goede tijd om financieel afhankelijk te zijn van de overheid.

Kunstsubsidies geven verder goed weer wat de kracht is van belangengroepen. Mensen die graaien uit de belastingruif en daar nu van afhankelijk zijn zullen alles op alles zetten om hun bestaan in stand te houden. De kunstsubsidies hebben betrekking op enkele honderden miljoenen. Je kan je voorstellen dat het bezuinigen van 18 miljard nog heel wat herrie op zal gaan leveren de komende tijd. Als het al gaat lukken om deze doelstelling te behalen. Zelf ben ik voorstander van veel verdergaande bezuinigingen, maar als ik de weerstand zie die deze bezuinigingen opleveren dan ben ik heel pessimistisch over de haalbaarheid van bezuinigingen. Nederlanders blijven denk ik op te grote voet leven tot het land echt failliet is.

9 reacties:

  1. Helemaal mee eens! Voordat mensen gaan denken , daar heb je weer zo'n PVV stemmer, nee dat ben ik niet, verre van dat!
    Ik word echter wel kotsmisselijk van het linkse populisme van de Mathijs van Nieuwkerk, Paul de Leeuw etc die allemaal tonnen in Euro's opstrijken en vriendjes of andere idealistische instellingen de financiele bal toespelen. Wanneer je daar tegen bent, dan ben je een populist of een cultuurbarbaar. In dit kader is het wel leuk te vertellen dat mijn vrouw een Streekmuseum leidt waar jaarlijks 20.000 bezoekers komen (5 jaar geleden waren dat er nog 5.000). Het museum wordt gerund door 1 1/2 fte die op de loonlijst staan (dat is dus incl mijn vrouw die deze baan voor 20 uur per week doet). Verder werken er 30 vrijwilligers.Alle doelgroepen komen er, van kinderen tot volwassenen. Geen dure onderzoeken hoe bv allochtonen in het museum te krijgen.Nee, ze stapt gewoon naar de Imam van de moskee en heeft samen met hem en de voorganger van de Hindoes en de voorganger van de katholieke kerk een expositie "eten en relegie"georganiseerd. Het gevolg is dat er tijdens die expositie maar ook erna tot op heden heel veel allochtonen komen. Het museum wordt dus beperkt ondersteund, de toegangsprijs is laag en heel veel, ook eenvoudige mensen, genieten ervan zonder dat er veel overheidsgeld nodig is. Mijn vrouw zegt vaak, ik ben blij dat ik weinig ondersteuning krijg. Ik moet zo extra creatief en hands-on zijn wat het beste uit mij haalt. Op een j.l. gehouden museumcongres stonden vele museumdirecties uit de Randstad die miljoenen Euro's ondersteuning krijgen met verbazing te luisteren hoe zij het met zo weinig investering voor elkaar kreeg moslims en andere minderheden in het museum te krijgen... Zij waren nog met doelgroep onderzoeken bezig....Kortom wat mij betreft kan de publieke omroep sterk inkrimpen om dan alleen nog onderscheidende programma's te maken hetzelfde voor alle culturele gezelschappen en instellingen. Laat kwaliteit en creativiteit de basis zijn en niet de subsidie!!

    BeantwoordenVerwijderen
  2. @ Meijer:
    "Zelf ben ik voorstander van veel verdergaande bezuinigingen, maar als ik de weerstand zie die deze bezuinigingen opleveren dan ben ik heel pessimistisch over de haalbaarheid van bezuinigingen. Nederlanders blijven denk ik op te grote voet leven tot het land echt failliet is."

    Ik ben best wel teleurgesteld in dit kabinet. Ik had toch verwacht dat er meer bezuinigd zou gaan worden, dat er iets verstandigs gedaan zou worden met de huur- en woningmarkt, en met de hypotheekaftrek. Ik had gehoopt dat er was gesneden in de zorg. Dat er minder regels zouden komen en dat de overheid eindelijk een keertje op tijd gaat betalen aan haar afnemers... Als dit het beste puikje rechts is wat er te kiezen valt, dan stelt de politiek weinig voor.

    BeantwoordenVerwijderen
  3. @Marcel Interessant onderwerp, al is het economisch belang (200 miljoen euro) beperkt. Ik ben overigens niet verder gekomen dan je tweede alinea. Daar schrijf je:

    "Men heeft het over het nut van kunst en creatieve uitingen en de waarde die dat heeft voor de maatschappij. En die mening ondersteun ik volledig. Kunst kan bijdragen aan het denken over vrijheid en tolerantie. Maar als kunst wordt gesubsidieerd met geld dat onder dwang van mensen wordt afgenomen dan is dat direct strijdig met dat principe."

    Je zegt dat kunst en cultuur bijdraagt aan vrijheid en tolerantie. Naar mijn idee zijn beide publieke goederen; je kunt mensen uit de samenleving niet uitsluiten om van de voordelen van de extra vrijheid en tolerantie te genieten. Bij dit soort goederen is er een economische motivatie om via algemene belastingheffing het goed te financieren. Het gevolg is namelijk dat ik anders jou laat betalen voor kunst en cultuur, en ik zonder te betalen geniet van de voordelen van een bloeiende culturele sector. Zo'n constructie is niet optimaal.

    Zonder financiering door de overheid komt er dus te weinig kunst en cultuur tot stand. Het zegt overigens niets over hoeveel geld er vanuit de overheid naar de cultuursector moet, en of het een onsje minder mag.

    http://nl.wikipedia.org/wiki/Publieke_goederen

    BeantwoordenVerwijderen
  4. @Anoniem Het is teleurstelling na teleurstelling totdat je ziet dat er iets fundamenteel mis is met het systeem. Dit het meest rechtse wat je zult zien. En het meest rechtse alternatief is een overheid die groeit.

    BeantwoordenVerwijderen
  5. @Econoom Hier pas je je eigen definities toe. Kunst is geen collectief goed omdat dat splitsbaar is. En vrijheid en tolerantie zijn waarden en geen diensten of goederen die geleverd worden.

    Jij hebt het over te weinig kunst. Wie bepaald dit en hoe weet je dit. In primitieve samenlevingen zonder overheid is er een overdaad aan kunstuitingen en muziek. Kunst is overal en van alle tijden.

    Vrijheid betekent naar mijn mening dat er geen geweld tegen je wordt gebruikt als anderen geen geweld tegen jou gebruiken. En dus niet dat iemand mijn geld afneemt omdat het goed is als iemand daar een schilderij van gaat schilderen. Als het mijn geld is dan wil ik dan graag zelf bepalen wat daarmee gebeurt zolang ik dus geen geweld tegen anderen gebruik.

    BeantwoordenVerwijderen
  6. @Marcel Helemaal met je eens, dat subsidies voor theatergezelschappen, Nederlandse films, orkesten en schilderijenexposities onzin zijn. Alleen sommige musea (en monumentale panden) spelen een grote rol in het behouden en tentoonspreiden van kennis over onze geschiedenis. Is daarin echt geen rol voor de overheid weggelegd? Geld hier geen algemeen belang? Blijft er wel genoeg historie bewaard anders?

    BeantwoordenVerwijderen
  7. @Anoniem Ik zou dit vanuit een individueel persperctief benaderen. Het concept onze geschiedenis is al een vervuild begrip. Wat is er ons aan. De Nederlandse grenzen zoals we die nu kennen zijn nog niet zo oud. Ik zie zeker wel ruimte voor lokale musea maar daarbij gaat mijn voorkeur uit naar vrijwillige donaties. Zelf ben ik Fries en die hebben weer een heel andere geschiedenis dan de Hollanders bijvoorbeeld. Zo zijn er altijd groepen die een bepaald historisch beeld in stand willen houden. Maar dit hoeft niet heel duur te zijn en is goed te financieren met donaties.

    Op het moment dat iemand zegt van het belastinggeld moeten we geschiedenis subsidieren. Dan wil de volgende persoon weer kunst of sport of iets anders. Je staat toe dat er belastinggeld wordt afgenomen van anderen voor iets dat jij toevallig belangrijk vindt. En voordat je het weet is er sprake dat iedereen van iedereen rooft. Dit is wat je elke dag ziet in Den Haag en dat verklaart ook de teleurstelling die in een eerdere reactie werd geuit. Het is naar mijn mening beter als mensen zelf betalen voor de zaken die zij belangrijk vinden. Je moet terug naar de kern van het probleem. Dus het gaat er niet om wat jij belangrijk vind, maar het gaat erom dat je wat jij belangrijk vind niet oplegd aan anderen.

    Dergelijke subsidies lijken me geen zaak waarbij het toepassen van geweld noodzakelijk is. Geweld moet je naar mijn mening reserveren voor zelfverdediging en verder niet. Dat betekent dat de overheid als geweldsmonopolist maximaal alleen geweld mag gebruiken om burgers te verdedigen tegen andere burgers. En burgers zijn wat mij betreft geoorloofd om ongehoorzaam te zijn als er dwang tegen ze wordt gebruikt terwijl zij zelf geen dwang of geweld gebruiken.

    Zelf geef ik aan wat natuurorganisaties zoals Natuurmomnumenten, Wereldnatuurfonds en het Flevolandschap. Maar ik vindt het niet correct om anderen te dwingen om ook geld aan deze doelen te geven. Ik zou dus ook nooit stemmen op iemand die geweldsmiddelen tegen anderen zou inzetten om geld op te halen bij andere mensen en dit te geven aan dergelijke organisaties. Ik vind het belangrijk en dus geef ik er geld aan, maar ik wil anderen niet dwingen om hetzelfde te doen.

    BeantwoordenVerwijderen
  8. @Marcel Je schrijft:

    "Ik zou dus ook nooit stemmen op iemand die geweldsmiddelen tegen anderen zou inzetten om geld op te halen bij andere mensen en dit te geven aan dergelijke organisaties."

    Het lijkt me dan wel lastig om een partij te vinden die bij je past. Qua overheidsbeleid op natuurgebied (en sommige andere terreinen) zit je aardig op de PVV-lijn. Maar die partij heeft op sommige andere gebieden socialistische trekjes (WW, ontslagbescherming, AOW etc. etc.). Het alternatief de VVD is qua sociale zekerheid iets liberaler, maar staat op andere vlakken weer voor een grote overheid (natuurbeleid, defensie, openbaar vervoer, interventionistisch buitenlands beleid, gezondheidsbetutteling, emancipatie vrouwen etc. etc.).

    Er is dus helaas geen enkele partij die consequent voor een kleinere overheid staat... En als je niet gaat stemmen, breng je de SP en de Partij van de Arbeid aan de macht. Met als gevolg: op alle terreinen een grotere rol voor de overheid en een belastingtarief van 60%.

    Een enorm lastig dilemma. Hoe kijk jij daar tegenaan?

    BeantwoordenVerwijderen
  9. @Econoom Dat is voor mij geen lastig dillemma. Als het enigzins mogelijk is dan werk ik niet mee aan het inzetten van geweldsmiddelen tegen mensen die zelf geen geweld gebruiken. Alleen als er dwang tegen mij wordt toegepast dan werk ik daaraan mee.

    Zoals je aangeeft kunnen de huidige kamerleden die toets van het non-agressieprincipe niet doorstaan. Alle kamerleden zijn ervoor om geweld in te zetten tegen mensen die zelf geen geweld gebruiken. Dat betekent voor mij dus dat ze geen van allen mijn stem krijgen.

    Vrijheid begint naar mijn mening bij jezelf. Vrijheid betekent voor mij niet meewerken aan het toepassen van geweld tegen mensen die geen geweld gebruiken (het non-agressieprincipe of nap). Er zijn allerlei manieren om de vrijheid te vergroten. Dus zelf leven volgens het nap. Daarnaast zijn er allerlei dingen die je wel kunt doen. Een ondernemer die werkt op basis van vrijwillige transacties laat zien dat je geen geweld hoeft te inititieren tegen anderen. Verder kun je anderen voorlichten over het nap. En het is natuurlijk mogelijk om over te gaan tot burgelijke ongehoorzaamheid. Burgers die niemand kwaad doen, maar toch tegen de wet handelen laten zien hoe onzinnig sommige wetten eigenlijk zijn. Zo heeft iemand eens een deel van zijn belasting niet betaald omdat hij niet mee wilde betalen aan de oorlog in voormalig joegoslavië. Dit is tot de hoogste rechter gegaan en uiteindelijk kreeg hij alsnog een boeten. Dat lijkt zinloos, maar het laat anderen wel duidelijk zien dat er iets mis is.

    Gebruik dus geen geweld tegen mensen die zelf geen geweld gebruiken. En vraag anderen ook niet om geweld te gebruiken tegen mensen die geen geweld gebruiken. Als genoeg mensen dit doen dan wordt de maatschappij vrijer en toleranter. Daarvoor moet je kijken naar je zelf en hoe jij omgaat met anderen. Dat heeft veel meer waarde dan één keer per vier jaar een kruisje zetten.

    BeantwoordenVerwijderen