Anarchistisch Griekenland

In Griekenland is er een opkomst merkbaar van anarchisten. De berichtgeving kenmerkt zich helaas door vele misverstanden. Sommigen van de anarchisten gebruiken geweld en daarom worden gelijk alle anarchisten als gewelddadig neergezet. De anarchisten zijn anti-democratisch en dus zijn zij de verpersoonlijking van het kwaad. Zij erkennen de Griekse overheid niet meer als legitiem en dat is voor veel mensen nog moeilijk te bevatten. Vanwege de parallellen met de andere Europese landen is de situatie in Griekenland juist heel interessant. Daarom is het juist goed om eens in de achtergronden te duiken van het anarchisme.

De situatie in Griekenland is interessant omdat Nederland dezelfde richting op beweegt. In Griekenland heeft de overheid weinig meer te bieden. Deze overheid moet belasting innen om de rente te kunnen betalen, maar ze heeft weinig meer te bieden op het gebied van dienstverlening. Er moet flink betaald worden, maar de overheid geeft nog maar weinig terug. In de hele Eurozone zie je deze trend ook terug, maar niet zo sterk als in Griekenland. Er wordt bezuinigd op de dienstverlening en tegelijkertijd worden de lasten verhoogd. Men gaat meer betalen en de overheid geeft er minder voor terug. Aan Griekenland zie je dat er grenzen zijn aan wat de bevolking nog accepteert. In de Nederland komt over enkele jaren de verrassing als blijkt dat dit geen tijdelijke maatregelen zijn. Als alles goed gaat dan is de dienstverlening door de overheid verminderd, de lastendruk is verhoogd en de staatsschuld is hoger geworden. En dat is nog het best-case scenario waarbij de voorspellingen van het kabinet uitkomen. Dan zit Nederland over vier jaar in een situatie die financieel slechter is door de hogere staatsschuld en dat betekent dat het volgende kabinet weer een pakket moet presenteren met lastenverzwaringen en afbouw van dienstverlening. Wellicht dat de anarchistische bewegingen in Nederland ook een opleving zullen beleven.

Bij anarchisten is er vaak de associatie met chaos en geweld. Anarchisten zijn niet voor chaos, zij zijn voor een organisatie zonder de aanwezigheid van een geweldsmonopolist. Zij zien een organisatie van de maatschappij gebaseerd op vrijwillige samenwerking en zonder dus machtsmisbruik. De manier waarop deze organisatie vorm gegeven wordt verschilt per anarchistische stroming. Anarchisme is dus zeker niet de afwezigheid van orde en organisatie. Anarchisten streven naar een andere orde.

Verder wordt anarchisme geassocieerd met geweld. Het overgrote deel van de anarchisten heeft juist een grote hekel aan geweld en machtsmisbruik. Maar er is een klein deel dat voor het initiëren van geweld is. Een vreselijke ideologische en logische dwaling. Want het omverwerpen van een overheid met geweld leidt ertoe dat nu die andere partij met geweld de macht krijgt. Vervolgens is er dus weer iemand aan de macht die geweld kan gebruiken. De hoop van de anarchisten is vervolgens dat deze mensen hun macht weer op zullen geven en de overheid zullen ontmantelen. Het communisme in zijn pure vorm is een anarchistische ideologie. De strategie daarbij was dat er een centrale overheid opgezet zou worden die alle bezittingen in zou nemen. En vervolgens zou deze overheid zichzelf ontmantelen. Lenin heeft in Rusland pogingen gedaan om dit voor elkaar te krijgen, maar toen Stalin eenmaal aan de macht was werd dit weer ongedaan gemaakt.

Er zijn ook anarchisten die niet geloven in een geweldadige revolutie. Zij willen een geweldloze samenleving bereiken zonder het gebruik van geweld. De agoristen hebben hier een strategie voor bedacht om dit te bereiken. Zij roepen iedereen op om te leven als vrije individuen en de overheid te negeren. Zij leven volgens het non-agressieprincipe en zij gebruiken dus geen geweld tegen mensen die geen agressie tegen hun gebruiken. Maar ze houden zich niet aan de in hun ogen willekeurige overheidsregels. Zij handelen en produceren bijvoorbeeld, maar ze doen daarbij geen belastingaangifte. Zij voelen geen morele plicht om belasting te betalen. Het is hun hoop dat deze zwarte markten uiteindelijk zo groot zullen worden dat de overheid overbodig wordt. In Griekenland kun je je voorstellen dat je op een gegeven moment een particuliere school moet zoeken omdat de overheid dat niet meer kan regelen. En je huurt zelf maar beveiliging in omdat het politieapparaat niet meer functioneert. Zet dit proces door dan maakt de markt de overheid overbodig is het idee hierachter.

Anarchisme wordt geassocieerd met extreem links, maar anarchisme is niet iets dat speciaal links of rechts is. Bij afwezigheid van een geweldsmonopolist zoeken anarchisten naar ideeën om de maatschappij te organiseren. Vanuit links denkt met dan bijvoorbeeld aan arbeidersorganisaties die zelf het eigendom hebben over de productiefaciliteiten. Ook in de huidige maatschappij bestaan dergelijke initiatieven waarbij de arbeiders het eigendom over de fabriek hebben. Zij bepalen samen wat er wordt geproduceerd en hoeveel de arbeiders daarvoor zullen krijgen. Vanuit rechts denkt men meer aan een organisatie gecentreerd rond ondernemingen. Ondernemers zien kansen als er maatschappelijke functies kunnen worden uitgeoefend. Er zullen mensen zijn die particuliere scholen oprichten of beveiligingsbedrijven. Mensen kunnen alles wat zij nodig hebben aanschaffen. Weer anderen denken dat deze twee elkaar niet hoeven uit te sluiten. Een bedrijf in het eigendom van een ondernemer zou kunnen concurreren met een bedrijf dat in eigendom is van zijn werknemers. Laat de beste maar winnen. Een geheel andere stroming is het anarcho-primitivisme. Zij menen dat de huidige massamaatschappij een onmogelijkheid is. Mensen zijn volgens hen niet gemaakt voor het leven in grote groepen. Politici en directeuren staan te ver weg van de mensen waarover ze beslissen en dat leidt tot machtsmisbruik. Zij menen dat de oplossing is om terug te gaan naar het leven in kleine gemeenschappen. Deze gemeenschappen zullen een eenvoudig bestaan leiden.

De weerstand tegen democratie is ook kenmerkend voor anarchisten en wordt vaak niet goed begrepen. Het gaat om het stellen van prioriteiten. Het is niet zo dat anarchisten tegen stemmen zijn om tot een beslissing te komen. Het gaat erom welke macht de mensen weggeven. Mensen hebben het recht op zelfbeschikking en op hun eigendommen. Als er via een democratisch proces wordt besloten dat ik geen zelfbeschikking heb en dat bepaald wordt hoe ik mijn leven moet leiden dan is dat volgens anarchisten niet legitiem. Dus stemmen is wel toegestaan, maar zelfbeschikking en eigendomsrechten staan daarboven. Neem bijvoorbeeld een vereniging van eigenaren in een flatgebouw. Zij beslissen bij meerderheid hoe het geld wordt uitgegeven aan bijvoorbeeld schoonmaak, onderhoud en beveiliging. Maar alle deelnemers hebben hier ook mee ingestemd dat ze zich neer zouden leggen bij de beslissing die de meerderheid neemt. De vraag is dus welke macht het instituut heeft waar je op stemt. Als je stemt op een instituut dat inbreuk doet op de zelfbeschikking van mensen dan wordt dat proces niet erkent door anarchisten. Stel dat jij bijvoorbeeld een joint wil roken en die koop je bij iemand die daarin handelt. Er is geen slachtoffer en je hebt niemand kwaad gedaan. Niemand heeft daarom het recht om in te breken in deze transactie. En ze hebben zeker niet het recht om je te arresteren voor het roken van deze joint. Het roken van deze joint valt binnen de zelfbeschikking van mensen en kan je niet worden afgenomen. Ook al is het instituut dat je dat recht afneemt democratisch gekozen dan nog is dit niet rechtmatig. Anarchisten menen dus dat er grenzen zijn aan de bevoegdheden van democratische instituten. Van belang daarbij is de volgorde van de principes. De zelfbeschikking moet altijd gerespecteerd worden en alle beslissingen die door stemmen genomen worden moet deze zelfbeschikking behouden en respecteren. Stemmen is mogelijk, maar dit stemmen zou nooit de initiatie van geweld mogelijk mogen maken.

Een klassiek voorbeeld hiervan is het opbouwen van staatsschuld. Dit gaat nog een stap verder omdat degenen die de staatschuld af moeten betalen niet hebben kunnen stemmen. Zij moeten belasting betalen, maar de beslissing hierover is genomen door degenen die voor je kwamen. Dit noemt men ook wel belastingheffing zonder stemrecht. Wij betalen nu belasting om rente te kunnen betalen over de staatschuld die gemaakt is voordat ik kon stemmen. Door democratische beslissingen kun je niet bepalen dat je iemand die buiten dit proces staat opzadelt met een schuld. Dat zou ingaan tegen het non-agressie principe. Je komt wel onder dwang belasting innen, maar iemand heeft daar niet zelf voor gekozen. De democratische beslissingen zouden de eigendommen van anderen moeten respecteren. Het verpanden van de arbeid van toekomstige generaties valt daar dus zeker niet onder.

Door te stemmen op een kamerlid geef ik mijn toestemming aan het gebruik van de macht die dit kamerlid heeft. Los van de plannen die dit kamerlid heeft stem je daarmee in met de macht die dit kamerlid heeft. Een anarchist zal dus niet stemmen bij de verkiezingen omdat hij tegen machtsmisbruik is. Door te stemmen legitimeer je de macht van een ander om dwang en geweld te gebruiken tegen mensen die zelf geen dwang of geweld hebben gebruik. Volg je het non-agressie principe zeer strikt dan is dat een inbreuk tegen dit principe. Je kan namelijk iemand anders niet een recht geven dat je zelf niet hebt. Als een burger geen geweld mag initiëren dan is er ook geen recht om weg te geven aan zijn vertegenwoordiger. Dat wil niet zeggen dat een anarchist tegen stemmen in het algemeen is. Stemrecht binnen een kader waarbij de zelfbeschikking van personen wordt beschermd is zeker acceptabel voor een anarchist.

Anarchisten zijn tegen machtsmisbruik en zijn daarom tegen alle machtstructuren die deze macht bevorderen. Onder anarchisten is er wel de nodige onenigheid over welke machtsstructuren het gebruik van dwang en geweld promoten. Zo zijn er anarchisten die tegen privaat eigendom zijn omdat eigendommen dan gebruikt kunnen worden om misbruik te maken van anderen. De bekende kreet “eigendom is diefstal” komt uit deze hoek. Dit zijn de links georiënteerde anarchisten zoals de anarcho-syndicalisten. Anderen zijn juist weer fel voorstander van eigendomsrechten omdat er geen zelfbeschikking kan zijn zonder privaat eigendom. Dit hoort weer bij de meer rechts georiënteerd anarchisten zoals de anarcho-kapitalisten. De eerder genoemde agoristen vallen ook onder het anarcho-kapitalisme.

Interessante vraag is natuurlijk of de anarchisten in Griekenland gelijk hebben dat de staat daar geen legitimiteit heeft. Griekenland haalt nu heel veel belasting op om schulden te betalen die gemaakt zijn in het verleden. Er zijn jongeren die hier nooit een stem in gehad hebben. Dan kun je je afvragen of zij gelijk hebben, dat zij de staat niet meer erkennen. Dat kan zich uiten in het weigeren om bij te dragen door middel van belasting. Is er een grens waarbij mensen de macht van de overheid niet meer accepteren en de overheid haar macht verliest. Meer pragmatisch kun je de overheid zien als een bedrijf dat diensten verleend. En dat bedrijf is de prijzen flink aan het verhogen en ondertussen daalt de kwaliteit van de producten die ze levert. Komt er een moment dat de mensen dat product niet meer “kopen”. Dat is nog niet het geval in Griekenland, maar de crisis is nog niet voorbij.