Wie is de eigenaar?

Het eigendomsrecht is één van de belangrijkste basisbeginselen voor het bestaan van een rechtsstaat en het bestaan van een vrije markt. Bij eigendom kan ik naar eigen goeddunken beschikken over een bepaalde zaak. Als eigenaar ben ik degene die bepaald wat ermee gebeurt. Bij een goed functionerend eigendomsrecht wordt ik daarnaast beschermd tegen inbreuken op dit eigendom. Dit eigendom kun je afleiden van de zelfbeschikking. Ik neem hierbij aan dat ieder mens zijn eigen lichaam bezit. Een ieder kan beschikken over zijn lichaam en zou de vrijheid moeten hebben om daarmee te doen wat hem of haar goeddunkt. Dit natuurlijk zolang dit niet ten koste gaat van anderen. Want jij moet ook de zelfbeschikking van anderen respecteren. Dit betekent bijvoorbeeld dat je geen geweld tegen anderen mag initiëren. Verder mag je ook geen eigendommen stelen of beschadigen van anderen.  Hieruit kun je afleiden dat het ook logisch is dat je de vruchten van je arbeid bezit. Je kan bijvoorbeeld werken en afspreken dat je daarvoor een beloning ontvangt. Verder kun je ook contracten aangaan en dus je bezittingen ruilen.

Laten we eens kijken naar Frankrijk en de Romazigeuners. De overheid heeft volgens onze definitie strikt genomen geen recht om deze mensen uit te zetten. De individuele mensen mogen de Roma’s van hun terrein verwijderen. Het is hun terrein en zij bepalen wie zich daar mogen bevinden. Maar als deze Roma’s een plek hebben waar zijn kunnen verblijven met toestemming van de desbetreffende eigenaar of zij zijn zelf de eigenaar dan kun je mensen niet zomaar oppakken. Verder werken deze mensen bij mensen die ervoor kiezen om deze mensen aan te nemen. Of zij handelen met mensen en die mensen kiezen ervoor om producten bij deze mensen af te nemen. Dan is er geen probleem in die samenleving. Deze mensen worden daar kennelijk geaccepteerd en de term illegaal is daarom twijfelachtig. Een ander probleem hier was dat deze mensen gebruik maakten van sociale voorzieningen en dat kost geld. Nu zou je kunnen zeggen dat je deze mensen dan de toegang ontzegt tot de sociale voorzieningen. Je geeft hun kinderen bijvoorbeeld geen onderwijs meer. Dit is iets waar je als eigenaar van de school recht op zou hebben. Maar je voelt al aan je onderbuik dat dit niet lekker ligt en dat de Franse regering daar niet mee wegkomt. Maar de veel verder gaande maatregel om deze mensen uit het land te zetten is helaas wel acceptabel. Een ander probleem dat werd aangegeven was dat deze Roma crimineel zouden zijn. Dat kan zo zijn, maar dat moet je dan ten eerste bewijzen. Ten tweede kun je de onschuldigen tussen de Roma dan niet deporteren. Het zou toch wat worden als mijn buurman een inbreker is dat ik dan ook de gevangenis in moet. De volgende reden die werd gegeven was dat deze mensen in slechte omstandigheden leefden. En de conclusie van de Franse overheid is daarom dat ze op het vliegtuig gezet moeten worden naar een plaats waar de omstandigheden nog slechter zijn. Deze laatste reden is overduidelijk een grote leugen. En toch kan een overheid als de Franse dergelijke uitspraken doen zonder dat daar repercussies tegenover staan. Het recht van de sterkste is wat anders dan rechtszekerheid. En er is voor de Roma geen mogelijkheid om de Franse overheid voor de rechter te slepen om je recht te halen.

In ontwikkelingslanden is vaak een slecht vormgegeven eigendomsrecht. Wat is dan van wie? Toch is hier wel een oplossing voor te vinden. Als niet duidelijk is wie de eigenaar is kun je kijken naar wie degene is geweest die zich het stuk land oorspronkelijk heeft toegeëigend. Deze eerste gebruiker kun je  zien als de eerste eigenaar. Deze heeft het land toen weer doorgegeven of verhandeld en zo is het bij de huidige eigenaar terecht gekomen. Vaak zijn er gemeenschappen die al honderden jaren op een bepaalde plaats wonen. Deze bewoners kun je dan zien als de rechtmatige eigenaars. Dit recht wordt regelmatig niet gerespecteerd. De overheid maakt de wetten zo dat zij degenen zijn die recht hebben op het land en zij kunnen vervolgens het land verkopen of gebruiken. Hoewel dit volgens de letter van de wet allemaal klopt, kunnen we hier toch spreken van een inbreuk op eigendomsrechten. 

Maar ook in de ontwikkelde landen kunnen zich dergelijke situaties voordoen. Neem bijvoorbeeld de indianen die in Alberta in Canada wonen. Zij wonen daar al eeuwen en zijn daarom degenen die de meeste rechten zouden moeten hebben op deze grond. Zij waren daar al voordat de huidige Canadezen daar zich gevestigd hebben. Indertijd hebben de Canadezen een deel van het land opgeëist en toen hebben de Indianen ook nog een deel mogen houden. Dan zou je mogen verwachten dat dit stukje dat zij kregen toch echt van hun zou zijn. Maar het lot wil dat in dit gebied zich teerzand bevind. De afweging werd toen of de eigendomsrechten van deze mensen respecteren of toch kiezen voor de Petrodollars. Nu is er toch al een spanning tussen geld en eigendomsrechten, maar zodra het gaat om Petrodollars dan is duidelijk dat de eigendomsrechten geen kans hebben. De staat Alberta heeft besloten om concessies af te geven voor deze mijnbouw. Grote stukken natuur worden afgegraven om het teerzand te exploiteren. Maar de gemeenschap die daar zit heeft er alleen maar ellende van. De indianen moeten lijdzaam toezien hoe hun leefomgeving vernietigd wordt. Naar mijn mening is deze grond het eigendom van de indianen en hadden de oliemaatschappijen deze grond moeten kopen van deze mensen. Maar er is nog een belangrijker eigendom en dat is je eigen lichaam. Hoe arm je ook bent je lichaam is van jezelf. Iedereen bezit zijn lichaam en daarom mag iemand onder geen enkele omstandigheid schade toebrengen aan iemand anders zijn gezondheid. Door goedkope opslag van giftig water komt er heel veel gif in het grondwater terecht. Verder wordt er ook vervuild water geloosd in de rivieren. Dit heeft ertoe geleid dat de lokale bevolking een sterk verhoogde kans heeft op bepaalde vormen van kanker. Met name die soorten die in verband worden gebracht met petrochemische vervuiling komen veel vaker voor dan normaal (tot wel acht keer vaker). Weer gaat het hier om een economisch ontwikkeld land dat onvoldoende bescherming van eigendommen biedt. Zelfs de bescherming van de gezondheid is onvoldoende geborgd.   

Laten we eens kijken naar wat minder extreme gevallen in eigen land. Wat houdt het in om een eigenaar van een bepaalde zaak te zijn. Volgens de definitie van eigendom zou je dan naar eigen goeddunken over die zaak moeten kunnen beschikken. In ieder geval tot zover het de rechten van anderen niet schaad. Stel dat je bijvoorbeeld ondernemer bent en je bent de eigenaar van een café, mag je daar dan naar eigen goeddunken over beschikken? Stel dat je bijvoorbeeld een slagerij wil beginnen in het desbetreffende pand, zou dat mogen? In veel gemeenten is dit niet mogelijk. Als het een café is dan moet het ook een café blijven. Als je dit café hebt gekocht dan mag je dus wel een café op deze plek exploiteren, maar niet iets anders. Dan moet je er verder natuurlijk wel op letten dat je gevel aan de juiste eisen voldoet en je moet er op toezien dat je klanten niet roken. Verder moet je je natuurlijk ook houden aan de wettelijke openingstijden. Nu zullen er allerlei redenen zijn waarom een café aan al deze eisen moet voldoen. Maar het gaat mij er nu om of degene die dit pand heeft gekocht de eigenaar is van dit pand of heeft hij het slechts in bezit. Bedenk daarbij dat een eigenaar iemand is die naar eigen goeddunken over een zaak kan beschikken. De “eigenaar” van het café kan dit duidelijk niet. Hij kan het wel verkopen als hij dat wil en hij kan er een café in beginnen, maar dan houdt het wel een beetje op. De mogelijkheden zijn dus beperkt. Dat heeft ook economische gevolgen. Blijkt dat er meer behoefte is aan slagers dan aan cafés dan zal hij toch door moeten gaan met zijn café. Het is hier niet het individu dat bepaalt hoe de productiemiddelen worden aangewend. Het is de overheid die in dit geval bepaald hoe de productiemiddelen (het pand waarin het café gevestigd is) wordt aangewend.  

Er wordt wel gezegd dat eigendomsrechten belangrijk zijn voor de economische ontwikkeling. Dat is zeker waar, maar economische ontwikkeling is niet het hoogste doel van eigendomsrechten. Eigendomsrechten zijn een doel op zich vanwege de rechtszekerheid en de morele implicaties die ze hebben. Laat je dit laatste achterwege dan kan het zo zijn dat je eigendomsrechten alleen toestaat zolang ze de economische ontwikkeling stimuleren. In die gevallen waar de eigendomsrechten de productiegroei belemmeren vind men het dan terecht dat de overheid ingrijpt. De burger mag genieten van zijn eigendommen tot zover dat hij ermee bijdraagt aan de productie. Zoals in bovenstaand voorbeeld waar eigendomsrechten het afleggen tegen de macht van de Petrodollars omdat olieproductie kennelijk belangrijker is dan eigendomsrechten. Het kopen van een huis is goed voor de economie en dus wordt dit gestimuleerd. De laatste tijd hoor je ook geluiden dat de vergunningaanvragen voor verbouwingen versoepeld moeten worden. Dit weer omdat dit ten goede komt aan de effectieve vraag. Maar het recht om te beschikken over je eigen huis omdat het jouw eigendom is daar hoor ik heel weinig over. Naar mijn mening moet eigendom gezien worden als een recht dat gebaseerd is op het morele principe van zelfbeschikking. Daarmee wordt mensen erkent als mens, met bepaalde onvervreemdbare rechten.