Hebzucht heeft een slechte naam. En als we zien waar het soms toe leidt dan is dat wel te begrijpen. Eenvoudig wordt er gewezen naar mensen die heel rijk zijn geworden door bijvoorbeeld de verkoop van sub-prime hypotheken. De bankiers waren bezeten door hebzucht en daardoor liep het systeem vast. Maar volgens mij worden oorzaak en gevolg hier door elkaar gehaald. Het systeem zorgt ervoor dat de hebzuchtige bankiers kunnen floreren.
Er wordt vergeten dat het de overheid is die de randvoorwaarden heeft gesteld voor deze hebzucht. Er wordt snel gedacht dat mensen misbruik maken van de omstandigheden. Dat als mensen minder hebzuchtig zijn, dat de problemen dan wel opgelost kunnen worden. Met de juiste mensen op de juiste plaats komt het allemaal wel weer goed. Maar het probleem zit in het systeem. De hebzucht is maar bijzaak.
Over het algemeen laten de mensen zich leiden door eigen belang. Voor 95 procent van de gevallen geeft dit hele redelijke verklaringen voor het gedrag van mensen. Maar laten we er eens van uit gaan dat slechts vijf procent van de mensen geleid wordt door hebzucht en eigenbelang. De overige 95 procent is wel verstandig, integer en heeft zorg voor de klanten. Verder laten zij zich niet afleiden door korte termijn verleidingen. De overgrote meerderheid gedraagt zich zeer integer. Zou in een dergelijke situatie de crisis worden afgewend door al deze nobele burgers?
Vervolgens gaan we ervan uit dat dit ook geldt voor de mensen die werken op de financiële markten. Vervolgens wordt de rente verlaagd en de geldkraan wordt opengezet. Dit schept de mogelijkheden om geld uit te lenen aan groepen waar dat eerst niet rendabel was. Er ontstaan allerlei lucratieve manieren om geld te verdienen. De meerderheid negeert dit want die ziet dat dit onverstandig is. Bij een enkele bank zitten er wel wat hebzuchtige mensen in het bestuur. Deze banken zullen voorzichtig stappen nemen op deze markten. Een enkeling maakt toch gebruik van de lucratieve kansen die er liggen. Zij kunnen daardoor sneller groeien dan de rest. Bij andere banken zitten ook enkele hebzuchtige personeelsleden. Zij kunnen voorzichtig proberen om gebruik te maken van de omstandigheden. Ze moeten voorzichtig te werk gaan want de meerderheid van de collega's bestaat uit braverikken. Maar je kan net even wat meer risico's nemen dan je brave collega's. De prijzen van bezittingen zijn toch aan het stijgen door de lage rente dus het loopt allemaal voorlopig wel los met die grote risico's. Deze medewerkers kunnen hogere rendementen laten zien en maken daardoor makkelijker carriere.
Na enkele jaren is er een verschuiving opgetreden. De hebzuchtige personeelsleden maken net even sneller promotie. De hebzuchtige banken kunnen hun marktaandeel vergroten. Het aantal hebzuchtigen op invloedrijke plekken neemt daardoor toe. Daarmee wordt het uitgeven van bijvoorbeeld sub-prime hypotheken steeds eenvoudiger. Dit gaat nu ook de prijzen beïnvloeden. Er komt extra geld op de huizenmarkt en die huizenprijzen zullen gaan stijgen. Dit versnelt het proces verder, want er zijn nu nog meer mogelijkheden om winst te maken. Buiten de bancaire wereld wordt duidelijk dat er veel geld te verdienen is op de financiële markten. Dat heeft een grote aantrekkingskracht op mensen die gedreven worden door hebzucht. Er werken steeds meer mensen op de financiële markten die handig gebruik maken van de kansen die het beleid hen biedt. Hierdoor wordt het probleem steeds groter. Uiteindelijk wordt het een rat-race met dramatische gevolgen.
Is er eenmaal een situatie waarin er de mogelijkheid is om misbruik te maken van anderen om jezelf te verrijken dan zal dat uiteindelijk de verkeerde mensen aantrekken. Dat is niet afhankelijk van het aantal goede of slechte mensen. Als er maar heel weinig mensen zijn die misbruik maken van anderen dan duurt het proces wat langer. Het is het systeem dat fout is. Het heeft geen zin om de mensen de schuld te geven. Het heeft zeker geen zin om te denken dat als je betere bankiers hebt dat je het probleem dan hebt opgelost. Het probleem los je op door de tekortkomingen in het systeem op te lossen. Een systeem dat alleen maar kan functioneren als het afhankelijk is van braafheid en altruïsme is gedoemd te mislukken. Je moet zoeken naar een systeem dat als mensen maximaal gebruik maken van de kansen, dat het systeem dan toch blijft functioneren.
Dit wordt deels onderkend, maar de oplossingen die daaruit komen zijn vaak weinig effectief. Zo wordt er heel gewichtig gedaan over de bonuscultuur. Deze heeft als katalysator gewerkt, maar het is niet de kern van het probleem. De kern is dat er teveel geld de financiële markten wordt ingepompt. Met regels kun je soms de zaken tijdelijk tegenhouden. Maar er is heel veel geld en dat prikkelt de creativiteit. Die creativiteit zal het naar mijn mening altijd winnen van regelgeving.
Berichten
Pakken wat je pakken kan
3 uur geleden
Marcel Stossel is weer goed op dreef ;-) !
BeantwoordenVerwijderenIs het handelen naar hebzucht, en eigeninteresse niet de kern van het kapitalisme? In de beroemde woorden van Adam Smith: "It is not from the benevolence of the butcher, the brewer or the baker, that we expect our dinner, but from their regard to their own self interest". Naar mijn idee is onze hele samenleving ingericht rond deze kern.
BeantwoordenVerwijderenWe hebben over de jaren echter een hoop geleerd, en weten dat een samenleving en zelfs een economie regelgeving nodig heeft om goed te functioneren. Een markt komt niet vanzelf tot stand, en heeft vaak een institutioneel kader nodig om te blijven bestaan. Daarnaast stuurt regelgeving markten in de juiste richting. Casino's zijn leuk als vermaak, maar in aantallen en gebruik door de overheid beperkt om verslaving tegen te gaan.
Het zelfde geldt voor financiele markten. Kijk bijvoorbeeld naar de markt voor hypotheekbemiddeling. Wanneer je een huis wilt kopen, ga je langs bij een hypotheekadviseur om te kijken welke hypotheek voor jouw situatie het meest gunstig is. De adviseur is echter in iets anders geinteresseerd, namelijk wat voor _hem_ het meest gunstig is. Zoals afgelopen jaren is gebleken, zijn de belangen van de adviseur en de klant niet het zelfde. De adviseur wil graag een hoge provisie, en heeft een prikkel om deze te verstoppen in de offerte zodat de klant niet door heeft dat hij belazerd wordt. Sinds januari 2009 is daarom de regelgeving aangepast en zijn hypotheekadviseurs verplicht om precies te laten zien hoeveel provisie ze krijgen, en waar deze in de offerte zit verwerkt.
Regelgeving loopt meestal achter bij de ontwikkelingen in de markt. Er is vaak een probleem, en vervolgens worden er regels tegen ontwikkeld. Zo gaat het nu ook met het aanpakken van de bonussen en andere gaten in de financiele wereld. Natuurlijk blijven mensen handelen naar hun eigenbelang, en zullen ze hun kennis en kunnen creatief inzetten om zo goed mogelijk dat eigenbelang te dienen. Dat is ook precies waar de economie op draait, de regelgeving stuurt het slecht in de juiste richting.
@Econoom Eigenbelang is naar mijn mening een onderdeel van de menselijke aard. Het is een te beperkt mensbeeld, maar is in veel gevallen een goede voorspeller van uitkomsten. Daaruit volgt een samenleving die daar op inspeelt.
BeantwoordenVerwijderenIk vroeg me af wat je bedoelt met de opmerking "Naar mijn idee is onze hele samenleving ingericht rond deze kern." Dat klinkt alsof eigenbelang een keuze is waar een samenleving voor kan kiezen. Naar mijn mening is de menselijke aard een gegeven. Vandaar uit kom je tot oplossingen. Misschien bedoel jij dit ook, maar ik was benieuwd in welke richting je denkt.
Je geeft verder aan dat een samenleving regelgeving nodig heeft. Daarbij geef je het voorbeeld van de regelgeving rond hypotheekbemiddeling. Stel nu eens dat de overheid geen extra regels had gemaakt op deze markt. Zouden deze praktijken gewoon zijn doorgegaan of verwacht jij dat er particuliere intiatieven zouden zijn ontstaan om deze tekortkoming op te lossen?
@marcel Hebzucht en eigenbelang zijn absoluut onderdeel van de menselijke aard. Alleen kijken naar eigenbelang is inderdaad te beperkt. Adam Smith zijn andere boek ‘the theory of moral sentiments’, stelt dat mensen ook een moraal hebben en daar naar handelen.
BeantwoordenVerwijderenWat ik bedoel met de opmerking dat onze hele samenleving is ingericht rond "deze kern", is dat de menselijke aard, waar eigenbelang een grote rol in speelt, wordt gezien als een gegeven. Vervolgens is er een samenleving en economie tot stand gekomen die is toegespitst op ons mens-zijn. De koning-filosoof van Plato bestaat niet, omdat die indeling van de samenleving niet samengaat met de menselijke aard. Dit is terug te zien in de naar de aard van de mens verwijzende leus ‘macht maakt corrupt en absolute macht maakt absoluut corrupt’.
Om je vraag over ‘particuliere initiatieven’ te beantwoorden. Eigenlijk kan de overheid als een groot burger initiatief worden gezien. Ik kan op de Partij voor de Dieren stemmen als ik vind dat er moet worden ingegrepen in de vleesmarkt. Mijn ‘particuliere initiatief’ gaat dan via het stemmen op een bepaalde partij. Ik vind dan ook dat het de taak van de overheid is om regelgeving te ontwerpen om markten goed te laten functioneren. Natuurlijk is het ook belangrijk dat consumenten hun stem direct laten horen, maar in de praktijk is het organiseren van initiatieven moeilijk. Ik ben voorstander van het aanscherpen van de regelgeving over bonussen van bankiers, maar ik neem niet de moeite om uit te zoeken wat voor beloningstructuur er wordt gebruikt bij mijn eigen bank, laat staan dat ik een actiegroep op ga richten.
@Econoom Dank voor je reactie. Over het mensbeeld zijn we het denk ik eens.
BeantwoordenVerwijderenJe noemt de overheid een burgerinitiatief. Mijn idee van een particulier initiatief is dat iedereen vrijwillig meewerkt en dat er geen dwang wordt toegepast. Het toepassen van dwang tegen criminelen is uiteraard te begrijpen. Maar hoe zit het met het gebruik van geweld tegen mensen die zelf geen geweld hebben toegepast tegen anderen?
Jij kiest niet voor een morele legitimering. Je kiest voor een utilitair argument dat sommige zaken nu eenmaal handiger geregeld kunnen worden door de overheid. Een dergelijke redenering heeft als probleem dat je een maatstaf moet hebben voor wat wel en niet handig is. Pareto-efficientie is geen mogelijkheid hier omdat er door toepassing van dwang onduidelijk is of alle partijen beter af zijn.
Een ander probleem bij deze redenering is de aanname dat de overheid dingen efficiënt organiseert. Op basis van utilitarisme zou je immers voor de meest efficiënte oplossing kiezen.
Het door de burger zelf laten regelen heeft inderdaad ook nadelen. Het zal enige tijd duren voordat de problemen opgelost worden door de markt. De media en de consumentenbond zullen er bijvoorbeeld aandacht aan besteden. Wellicht kiezen de adviseurs er zelf voor om een keurmerk of geschillencomissie op te zetten. Dit kost even tijd, maar wil dit ook zeggen dat de overheid als oplossing 'handiger' is. Niet alleen moet je kijken naar de effectivite
it van de regelgeving, ook andere zaken spelen een rol. Je krijgt alle andere zaken er ook bij. Een grote overheid, met meer bureaucratie, hogere belastingen en de staatsschuld. Het is maar de vraag als je alles weegt of je beter af bent als de overheid je beschermt tegen de financiele adviseurs.
In dit specifieke geval speelt ook mee dat al deze financiele producten vaak gekoppeld zijn aan allerlei fiscaliteiten. Lagere belastingen en eenvoudig belastingstelsel kunnen wel eens veel effectiever zijn als je consumenten wilt beschermen tegen slechte adviseurs. Als je de burger wilt beschermenmet regels begin dan met het wegnemen van die regels die de kans op misbruik vergroten.
Je kan de overheid verdedigen op basis van morele of utilitaire gronden. Maar naar mijn mening leiden beide tot de conclusie dat de overheid nu te groot is en dat er teveel wordt geregeld.
@marcel, als we het over het mensbeeld eens zijn, dan zijn we het er ook over eens dat de mens niet handelt in overeenstemming met het utilisme. Gelijkenis van het utilisme en mijn analyse berust dan ook geheel op toeval. (tot zover de disclaimer)
BeantwoordenVerwijderenNatuurlijk moeten de kosten van het overheidbeleid mee worden genomen in de beslissing om wel of geen beleid te voeren. Dergelijke analyses vinden op dit moment nog te weinig plaats bij de verschillende ministeries. Daarnaast bestaan er ook een hoop slechte maatregelen, neem bijvoorbeeld de spaarloonregeling, direct afschaffen die onzin. Per situatie moet er gekeken worden of de markt het zelf kan regelen, of dat er overheidsingrijpen nodig is. Maar ik ben niet onder de indruk van de mate waarin burgers zelf dingen regelen via particulieren initiatieven. Dat verkeerde prikkels door ‘fiscaliteiten’ een rol spelen bij de problemen rond hypotheekadviseurs pleit voor verbetering van de regelgeving, niet voor het afschaffen van de regels en het probleem over laten aan de markt.