Ruilen over tijd

De meeste mensen beseffen wel dat geld het ruilen makkelijker maakt. Geld is wat dat betreft een instrument dat werkt als smeerolie in de economie. Als we echter kijken naar lenen dan wordt het heel wat makkelijker vergeten dat het nog steeds gaat over ruilen. In dit geval ruilen over tijd. Deze insteek kan heel behulpzaam zijn om zaken helder te krijgen. Als kredietverlening betekent dat we ruilen over tijd. Wat betekent het dan eigenlijk als we de kredietverlening vergroten?

Je kan lenen zien als ruilen. Een boer kan geld lenen om een stuk land te kopen, met de opbrengsten die hij betaalt kan hij de lening aflossen. Je kan zeggen dat hij eigenlijk het stuk land leent en hij betaalt terug met het graan. Jaarlijks gaat dus een gedeelte van het graan naar aflossing. Er wordt geleend, maar op de achtergrond is er nog steeds sprake van ruil van goederen en diensten. De ruil vindt plaats over de tijd, maar er is nog steeds sprake van een ruil.

Helpt het om de rente te verlagen als je de kredietverlening wilt stimuleren? Wat wordt er dan eigenlijk gestimuleerd? Er is maar een bepaalde hoeveelheid land en je kan niet meer land kopen. Om meer uit te lenen heb je ook meer productiemiddelen nodig en die zijn er niet. Je zou wel kunnen zeggen dat zonder de renteverlaging het stuk land niet gebruikt wordt. Wordt de kredietverlening niet gestimuleerd dan wordt het stuk land niet verkocht en dat gaat ten koste van de productiecapaciteit is de redenering. Wat hier van belang is, is de flexibiliteit van prijzen. Wat doet de bezitter van de grond als in een recessie prijzen dalen? Als hij zijn prijs genoeg laat zakken is er altijd wel een koper. Maar hij laat zijn prijs niet altijd zakken. Mensen hebben er moeite mee om te accepteren dat ze verlies hebben geleden. Als hij het stuk land vasthoudt dan is het verlies nog niet echt. Maar als hij het verkoopt dat is het verlies ineens tastbaar geworden. En dat maakt in de psyche van de mens een verschil. Dit wordt ook wel verlies aversie genoemd. Dat kan er toe leiden dat de markt even hapert. Maar dat wil niet zeggen dat de markt hopeloos faalt. Langzaamaan zullen de mensen die hun land willen verkopen toch de lagere prijs accepteren. Het wordt te duur om te grond ongebruikt aan te houden. Mensen zullen ook steeds beter leren omgaan met verlies-aversie als ze kunnen zien wat de gevolgen zijn van hun acties. Maar als het prijssignaal verstoord wordt dan zien ze hele andere gevolgen en wordt er ook ander gedrag aangeleerd.

Zou een renteverlaging dan echt geen mooie oplossing zijn voor dit irrationele gedrag? De grondbezitter heeft moeite om te accepteren dat zijn grond minder waard is. Als de rente omlaag gaat dan stijgt de prijs van zijn land. Hij zal zich aanpassen aan deze informatie en ervan uitgaan dat zijn land niet minder waard is geworden. In werkelijkheid wordt er een sluier over het prijsmechanisme getrokken. En de grondbezitter handelt op basis van foutieve informatie. De gok die de overheid nu neemt is dat individuen op basis van foutieve informatie wel de juiste beslissingen nemen. Dat is een grote gok en kan heel goed verkeerd aflopen. De samenwerking tussen mensen is veel te ingewikkeld en is niet even eenvoudig te sturen. De achterliggende aanname is dus eigenlijk dat het prijsmechanisme de verkeerde informatie geeft. En vervolgens denkt men dat deskundigen kunnen bepalen, wat dan wel de uitkomsten moeten zijn van het prijsmechanisme. De wereld is te ingewikkeld om prijzen te kunnen berekenen. Het prijsmechanisme werkt af en toe wat traag, maar dat wil nog niet zeggen dat het beter is om bij te sturen.

Degenen die de neerwaartse prijsstarheid als argument gebruiken zouden eens moeten kijken naar het resultaat. De kritiek is dat de landeigenaar zijn prijzen onvoldoende verlaagd en dat daardoor het systeem verstoord raakt. De prijzen zijn geen goede afspiegeling meer van de behoeften en de productiemogelijkheden. Door het vergroten van de geldhoeveelheid is het idee dat niet de prijs van grond omlaag gaat, maar dat alle andere prijzen omhoog gaan. Omdat een paar prijzen niet omhoog willen moeten alle andere prijzen maar omhoog. Ten eerste vraagt dit wel heel veel van de prijsflexibiliteit en de kritiek was juist dat prijzen niet flexibel waren. Ten tweede komt geld door middel van leningen in de economie. Dat betekent dat specifieke sectoren zoals huizen en auto's meer worden gestimuleerd. Deze sectoren zijn namelijk meer afhankelijk van kredietverlening. Dus daar raken de verhoudingen ook zoek. De prijsverhoudingen raken juist verder weg van de behoeften en de beperkingen die er zijn. Door het rommelen met de prijzen raakt de informatievoorziening verstoord en daardoor worden minder goede keuzes gemaakt.

Een groot nadeel van deze aanpak is dat mensen niet leren. Ze krijgen de verkeerde signalen en ze passen hun gedrag ook aan naar de verkeerde signalen. Ze lenen teveel en kopen daarmee zaken die uiteindelijk overgewaardeerd bleken te zijn. Kortom door mensen te misleiden vererger je de situatie.

Maakt het eigenlijk uit of het om land of om een tractor gaat? Het aantal tractoren kun je immers verhogen. Maar uiteindelijk kun je de productie herleiden naar zaken die beperkt aanwezig zijn zoals bijvoorbeeld arbeid. De productie van tractoren kan inderdaad uitgebreid worden. Maar dan zullen arbeiders uit andere sectoren overstappen naar de productie van tractoren. Maar deze mensen handelen op basis van foutieve informatie. Zij doen opleidingen en vergroten hun werkervaring op basis van die informatie. Maar deze investeringen zullen uiteindelijk een verspilling blijken te zijn. Zonder verstoring van de prijzen en daarmee de productiestructuur was er correcte informatie geweest. De arbeiders hadden de juiste signalen gekregen. Zij hadden dan kunnen investeren in opleidingen en vaardigheden die daarbij passen.

Het vergroten van de hoeveelheid krediet, wat is dat eigenlijk? Je kan alleen meer land lenen als er meer land is. Je kan alleen meer tractoren lenen als er meer geproduceerd wordt. De omvang van de productie wordt voornamelijk bepaald door de productiecapaciteit. Dat wil zeggen het aantal arbeiders, de hoeveelheid kapitaal, de stand van de techniek, het opleidingsniveau etc. Je kan goochelen met geld om deze werkelijkheid te verbloemen. Door de kredietverlening te stimuleren verstoor je de informatie die het prijsmechanisme geeft. Het lijkt wel of men denkt dat je door mensen te misleiden de situatie kan verbeteren. maar het maakt de situatie alleen maar erger.