Monsanto, een voedselreus

Als je aan me zou vragen wat het archetype is van corporatisme dan zou ik zeggen Monsanto. Zij genieten alle bescherming en maken gebruik van hun positie om kleinere ondernemers dwars te zitten. Deze ongelijke strijd wordt voornamelijk gekenmerkt door eindeloze rechtszaken die alleen uit kostenoverwegingen al uitvallen in het voordeel van Monsanto. Een bedrijf dat nooit zo groot had kunnen worden zonder het kader dat geschapen werd door de overheid.

Monsanto produceert zaad om te verbouwen en ze maken bestrijdingsmiddelen. Zij produceren het middel Round-Up, het meest verkochte bestrijdingsmiddel ter wereld. Het zaad dat zij verkopen is speciaal geschikt gemaakt om te gebruiken in combinatie met Round-Up, de Round-Up ready seeds. Op deze zaden hebben zij een patent en dat betekent dat ongeoorloofd gebruik strafbaar is. De boeren mogen het zaad slechts één jaar gebruiken. Tot zover zou je kunnen zeggen dat dit wel wat ver gaat, maar als je niet mee wil doen dan kun je je toch onttrekken aan deze pratkijken. Maar dat is niet zo eenvoudig als het lijkt. Corporatisme kan twee kanten op werken. De overheid kan bedrijven de verantwoordelijkheid geven voor de productie van bepaalde goederen en hier sterk op sturen. Aan de andere kant kan het ook zo zijn dat de bedrijven weer invloed uitoefenen op de overheid om zaken gedaan te krijgen zoals voordelige regels of subsidies. In de praktijk is het onderscheid niet zo sterk, maar is er sprake van een wisselwerking.

Monsanto heeft een sterke positie door haar patenten. Ten eerste hebben de gebruikers van Round-Up een kostenvoordeel. Concurreren met een kostennadeel is niet zo eenvoudig. Het gebruik van Round-Up zorgt er niet zozeer voor dat de opbrengsten toenemen. Maar je kan wel met minder arbeid toe om de gewassen te onderhouden.

Monsanto heeft meerdere inspecteurs die onderzoek doen naar ongeoorloofd gebruik van zaden. Daarbij maken ze onder andere gebruik van tips van klanten die vermoeden dat collega’s het zaad ongeoorloofd gebruiken. Het is verboden om deze zaden te gebruiken en daarbij is het niet van belang hoe deze zaden op de grond van de desbetreffende boer zijn gekomen. Voor industriële producten een redelijke eis, maar zaden van planten blijven niet keurig op het stukje land waar ze geplant zijn. Ze zijn gemaakt om zich voort te planten en een beetje wind is genoeg om de zaadjes overal naar toe te brengen. Maar helaas is dit geen excuus voor de boeren die deze zaden op hun land hebben.

De juridische afdeling van Monsanto draait continu op volle toeren. En het is goed mogelijk dat je onschuldig wordt aangeklaagd. Als de zaden door de wind op je land gekomen zijn dan is dat geen excuus. Monsanto heeft zelfs eens iemand aangeklaagd die geen eens boer was en ook niet in zaden handelde. Hij heeft wel juridische kosten moeten maken voor deze fout, omdat hij toch gedwongen was om zich te verdedigen. Maar Monsanto heeft hem hier nooit voor vergoed nadat ze de aanklacht introkken. Veel onschuldige boeren treffen een schikking omdat ze de juridische kosten niet kunnen dragen. Het juridisch systeem is langzaam en duur en dit werk in het voordeel van grotere bedrijven.

Bedrijven die de zaden uit de planten halen voor volgend jaar worden ook scherp in de gaten gehouden. Voor de komst van Monsantozaden was het gebruikelijk dat je je zaden liet “schoonmaken” door een apart bedrijf. Op die manier kreeg je weer de zaden die je nodig had voor het volgende jaar. Monsanto echter verkoopt elk jaar nieuwe zaden. En is bang dat deze bedrijven een prikkel zijn om Monsantozaden te hergebruiken. Dergelijke bedrijven kunnen dus rechtszaken verwachten als zij klanten helpen om Monsantozaden te hergebruiken. Voor deze bedrijven is het echter nauwelijks haalbaar om te achterhalen hoe hun klanten hun zaden inkopen. Maar zonder een dergelijke administratie kunnen zij zich niet verdedigen in een rechtszaak tegen Monsanto.

Monsanto besteedt jaarlijk 9 miljoen dollar per jaar voor lobby activiteiten. Ze proberen veel invloed uit te oefenen op de politiek om voordeel te behalen en hun positie veilig te stellen. Zo is er ook regelmatig personeel van toezichthouders die goede posities verkrijgen bij Monsanto. En omgekeerd dat oud medewerkers van Monsanto komen te werken bij de toezichthouders. Het heeft niets te maken met markwerking of democratie, het is corporatisme.

Momenteel is Monsanto bijvoorbeeld bezig om deze invloed aan te wenden om de reclame-uitingen van concurrenten te beperken. De bio-boeren stellen in hun reclame uitingen dat zij geen groei-hormoon gebruiken bij de productie van hun vlees. Monsanto is producent van groei-hormonen en wil dergelijke uitingen verbieden. Zij stellen dat dit hun product een slechte naam geeft en daarom schadelijk is voor hun imago. 

De vraag is echter wel hoe lang Monsanto nog hiermee door kan gaan. Er staan wat problemen voor de deur. Ten eerste zijn er patenten die aflopen, wat het lastiger maakt om hun producten te verkopen. Maar een groter probleem is niet juridisch maar het aanpassingsvermogen van de natuur. Onkruid wordt met geen enkel bestrijdingsmiddel helemaal bestreden en het onkruid dat overblijft is relatief sterker dan het onkruid dat wel dood ging. Het jaar erop vindt er weer een selectie plaats enzovoort. Het zijn plantjes met een korte levenscyclus en het aanpassingsvermogen is daardoor groot. De opkomst van superweeds wordt een steeds groter probleem. Al tien procent van de boeren in de VS die Round-Up gebruiken hebben hiermee te maken. En dat aantal neemt snel toe. Er is hier sprake van exponentiële groei. Het duurt even voordat het resistente onkruid een rol van betekenis gaat spelen. Maar als het eenmaal zover is dan gaat het proces heel erg snel. En als het zover komt, moet je weer overstappen op andere bestrijdingsmiddelen. En uiteindelijk zit er niets anders op dan dat je weer gaat schoffelen.

Wat giftig is voor een organisme is meestal te wijten aan een gebrek aan aanpassing. Mensen kunnen bijvoorbeeld heel veel verschillende gewassen eten. Veel dieren kunnen maar een beperkt aantal soorten eten. Zijn er veranderingen in de omgeving dan zullen die organismen die resistent zijn overleven. Bij een zeer effectief middel als Round-Up kan het om een zeer klein percentage gaan dat het overleeft, bijvoorbeeld 0,5 procent.Het jaar daarop kan dit zich bijvoorbeeld verdubbelen. In eerste instantie spelen de resistente gewassen bijna geen rol, maar als ze een groter percentage uit gaan maken dan kunnen ze rest snel overwoekeren. Er zijn natuurlijk middelen die voor alle levensvormen gevaarlijk zijn, maar deze zijn niet geschikt als bestrijdingsmiddelen. Alle middelen die gebruikt worden als bestrijdingsmiddel zijn schadelijk voor een aantal planten en voor andere planten weer niet. Anders zouden de gewassen zelf ook sterven. Dat betekent dat onkruid zich altijd aan kan passen aan het bestrijdingsmiddel. En dat zal op termijn ook gebeuren.

Een studie naar een bedrijf als Monsanto geeft een mooi inzicht in wat corporatisme eigenlijk is. Corporatisme zie je in heel veel sectoren en in elke sector heeft het weer een andere vorm. Een andere sector waar veel mensen interesse in hebben is de bankenwereld. Ook daar zie je een vervlechting tussen overheid en bedrijfsleven. Corporatisme wordt vaak verward met kapitalisme. Kun je echter door dit onderscheid heenkijken dan zie je pas hoe groot de invloed van de overheid en de grote bedrijven eigenlijk is. Er is nog een groot voordeel in het herkennen van corporatisme. Ze heeft twee kanten een overheidskant en een commerciële kant. Rechts valt de overheid aan en links valt de commerciële tak aan en noemt dit een doorgeslagen vrije markt. Maar uiteindelijk gaat het om dezelfde tegenstander die ze op de korrel nemen, machtsmisbruik. Bekijk de situatie eens van de andere kant en dan zie je dat de verschillen kleiner zijn dan je denkt.

Hieronder twee aan te raden documentaires over dit onderwerp. De eerste gaat over de veranderingen in de voedselindustrie en de rol van grote bedrijven hierin. De tweede is een film van Michael Moore. Wat hij kapitalisme noemt zou ik corporatisme noemen. Maar verder komen er toch hele interessante inzichten voorbij in deze film. En je kan veel zeggen van Moore, maar hij weet wel hoe hij een verhaal moet brengen.

Food Inc.
http://www.youtube.com/watch?v=lyagLY1Nem8

Capitalism: a love story
http://topdocumentaryfilms.com/capitalism-love-story/

Tags: corporatisme