Laatst hoorde ik een discussie waarin een tegenstander van de markt wees op de gruwelijke dingen die er gebeuren op de vrije markt. Hij wees op het vernietigen van voedsel door kartels die zo de prijs opdreven. “Het kapitalisme is keihard en meedogenloos en leidt tot uitbuiting van mensen. Het is een koud en kil systeem.” Laten we eens zien hoe waar deze uitspraak is.
Ten eerste wordt er de claim gedaan dat er bewust productiemiddelen worden opgeofferd om andere productiemiddelen te vernietigen. In dit geval worden er inspanningen geleverd om voedsel te vernietigen. Alles kan op de vrije markt en ik sluit niet uit dat dergelijke praktijken plaats kunnen vinden. Maar wat zal er vervolgens gebeuren?
Deze aanpak van het kartel is hopeloos inefficiënt. het vernietigen van voedsel dat je eerst hebt geproduceerd is heel erg kostbaar. Het zou dus beter zijn om gewoon de productie terug te schroeven. Dit geeft een flinke verhoging van de winst. Dit levert nog meer uitbuiting op door het kwaadaardige kartel. Hun lust voor winst kent immers geen grenzen. Maar ze zitten nu wel met een probleem. Stel dat je aardappelkartel hebt. Dat is allemaal heel aardig, maar als de winst op aardappels toeneemt hoe ga je dan voorkomen dat anderen ook aardappels gaan verbouwen. Nu zal je misschien zeggen dat het onmogelijk is om een dergelijk kartel op te zetten, maar dat is niet waar. Het is mogelijk om importtarieven te heffen om zo het buitenland buitenspel te zetten. En in het binnenland is het mogelijk om de nodige regels op te stellen. Bijvoorbeeld vergunningen om aardappels te mogen verbouwen. Wellicht zou je een quotum in kunnen stellen. Er zijn allerlei eisen te bedenken die het toetreden op de markt bemoeilijken. Het is dus zeker wel mogelijk, maar het heeft niets met de vrije markt te maken. Om een dergelijk kartel mogelijk te maken heb je de hulp van de overheid nodig.
Dat hier sprake was van koud kapitalisme lijkt me dus heel erg sterk. Maar laten we dan eens een voorbeeld nemen van iets dat zeker wel koud kapitalisme te noemen is, het speculeren op hongersnood. Er zijn beleggers die nu zien dat de bevolking de komende tijd flink gaat groeien terwijl de voedselproductie dat waarschijnlijk niet zal doen. Deze beleggers investeren hun geld daarom in de productie van voedsel en allerlei gerelateerde investeringen. Je zou kunnen zeggen dat je om te speculeren op de honger van een ander een hart van steen moet hebben, maar laten we eens kijken naar wat de gevolgen zijn van deze investeringen.
Deze mensen beleggen in de productie van voedsel omdat daar winst is te behalen. De productiecapaciteit zal dus worden uitgebreid. Verder zullen zij ook investeren in gerelateerd industrieën. Leveranciers van landbouwmachines die de productie per vierkante meter kunnen verhogen zullen dus extra geld krijgen. Als beleggers een hongersnood aan zien komen dan investeren zij in het uitbreiden van de voedselproductie en het vergroten van de productiviteit van landbouwgrond. Deze beleggers zijn wellicht koud en berekenend, maar de resultaten zijn toch dat er minder mensen honger zullen hebben.
De vrije markt wordt vaak slecht begrepen. Men ziet het als een broedplaats van uitbuiting en winstbejag. Vragen naar een definitie levert vaak eerder een lijst vooroordelen op dan een heldere beschrijving van wat de vrije markt nu eigenlijk is. De vrije markt kun je omschrijven als het totaal van alle vrijwillige transacties tussen individuen. Sommigen zullen dit beperken tot alleen commerciële transacties, maar dat is een kwestie van smaak. De kern blijft dat het gaat om zaken die mensen vrijwillig doen. De staat is er vervolgens om die dingen te doen waarvan je vind dat ze afgedwongen moeten worden. Maar het ligt toch allerminst voor de hand dat het toepassen van dwang tot betere resultaten leidt dan de vrijwillige interactie tussen mensen?
ps.
De vrije marktwerking in de voedselproductie behoeft enige nuancering, daarover vrijdag meer.
Berichten
De markt is amoreel, en dus 'koud en kil'.
BeantwoordenVerwijderenGrappig dat je over kartelvorming begint. Kartelvorming kwam vroeger veel voor, en is een natuurlijke uitkomst van de markt. Veel markten kenmerken zich namelijk door een oligopolische structuur (een beperkt aantal grote partijen + soms een aantal kleine partijen), de ideale situatie voor kartels. In een kartel worden afspraken gemaakt tussen de partijen, en vermindert de concurrentie. Dit is nadelig voor de welvaart van een land. Er is vervolgens ingrijpen van een overheid nodig om de concurrentie tussen de partijen terug te brengen in de markt. Pas sinds 1998 is in Nederland kartelvorming verboden, sindsdien heeft de NMA (Nederlandse Mededingings Autoriteit) vele kartels opgespoord en deelnemers beboet. In de eerste 5 jaar van de wetgeving zijn maarliefst 350 kartels in Nederland ongeruimd! Waaronder bekende zaken zoals de bouwfraude.
De markt is het uitgangspunt, en een goed werkende markt leidt tot de hoogste welvaart. Bij falen van de markt (bv door kartelvorming), of bij ongewenste uitkomsten (de markt neigt naar sterke inkomensongelijkheid), kan de overheid de markt bijsturen.
"Deze mensen beleggen in de productie van voedsel omdat daar winst is te behalen. De productiecapaciteit zal dus worden uitgebreid."
BeantwoordenVerwijderenIk snap niet hoe je erbij komt dat als beleggers beleggen dit betekent dat de bedrijven waarin ze beleggen meer geld tot hun beschikking krijgen.
@een economm (22 september 12:13 uur)
BeantwoordenVerwijderen"Bij falen van de markt (bv door kartelvorming), of bij ongewenste uitkomsten (de markt neigt naar sterke inkomensongelijkheid), kan de overheid de markt bijsturen."
Dat is een interessante opmerking, kun jij een voorbeeld noemen van een uitkomst waarbij de markt "neigt naar sterke inkomensongelijkheid"? En op wat voor manier zou de overheid dan kunnen bijsturen?
Ook vind ik het interessant dat je zegt dat sinds 1998 kartels niet meer mogelijk zijn in het bedrijfsleven. Wist je dat de belangrijkste markten in Nederland, vaak zelfs eerste levensbehoeften genoemd, overheidskartels zijn die daardoor onnodig slecht en duur zijn? Denk bijvoorbeeld aan de zorg, het onderwijs en openbaar vervoer. Hoe sta je daar tegenover?
@Anoniem (22 september 13:43 uur)
BeantwoordenVerwijderenOorzaak en gevolg lopen in de beleggingswereld vaak door elkaar heen.
Als een bedrijf geen winst maakt en ook geen winst dreigt te maken (bijvoorbeeld wegens gebrek aan visie), zal niemand aandelen van zo'n bedrijf willen kopen, met als gevolg dat de prijs van dat aandeel daalt.
Als een bedrijf echter goede vooruitzichten heeft, bijvoorbeeld omdat zij kunstmest maken en daarmee de voedselopbrengst per vierkante meter kunnen verhogen, dan zal bij een dreigende voedselprijsstijging zo'n bedrijf extra gewild zijn bij beleggers. Het aandeel zal dan in prijs stijgen. Komt zoiets daadwerkelijk uit, dan beschikt zo'n bedrijf dus over een hogere winst.
Een self fullfilling prophecy dus.
Tipje: hou de koers van het aandeel Heineken in het voorjaar maar eens in de gaten. Als het een mooie zomer dreigt te worden, stijgt de prijs. Wordt het een natte zomer? Dan keldert het aandeel.
@Anoniem
BeantwoordenVerwijderen"Ik snap niet hoe je erbij komt dat als beleggers beleggen dit betekent dat de bedrijven waarin ze beleggen meer geld tot hun beschikking krijgen."
Indien beleggers meer beleggen in een bepaalde sector dan wordt het voor de bedrijven in deze sector eenvoudiger om geld aan te trekken. De aandelekoersen in deze sectoren zullen stijgen als de winsten hoger worden en de rente zal dalen omdat de risico's op een faillissement kleiner worden. Zetten zij obligaties uit dan kunnen zij dat doen tegen een lagere rente. Zetten ze nieuwe aandelen uit dan krijgen ze meer geld voor deze aandelen en ze zijn makkelijker in de markt te zetten.
De eerste transacties zullen tussen beleggers zijn en zal inderdaad niet direct betekenen dat de ondernemers meer geld krijgen. Maar het wordt voor ondernemers wel makkelijker om geld aan te trekken. Omdat de winstgevendheid hoog is in deze sector is het aantrekkelijk om uit te breiden of een nieuwe onderneming te beginnen. Omdat het geld makkelijk beschikbaar is wordt dit proces nog makkelijker.
@Ron Een voorbeeld van inkomensongelijkheid: Zonder overheidsingrijpen zou het minimumloon veel lager liggen dan het nu is. De ongelijkheid in inkomen uit arbeid is in een marktsysteem groter dan 'de politiek' juist vindt. Nog een voorbeeld: Zonder bijstand zouden veel arme mensen een lager besteedbaar inkomen hebben. Wederom, voor 'de politiek' is deze ongelijkheid niet acceptabel. Bedenk vervolgens ook dat 'de politiek' de rijken sterker belast dan de midden en lagere inkomens, zonder deze belasting is de marktuitkomst een stuk ongelijker. (In economen taal: de secundaire inkomensverdeling is gelijker dan de primaire inkomensverdeling, dankzij progressieve belastingen.)
BeantwoordenVerwijderenIk ben het met je eens dat overheidsbeleid vaak niet perfect werkt. Ook de overheid kan falen. Echter wanneer de overheid een dienst aanbiedt, of zoals jij stelt een 'overheidskartel' begint, hoeft dat niet perse 'onnodig slecht en duur' te zijn. Je moet altijd kijken naar het alternatief. Overheidsbeleid, inclusief alle bureaucratische kosten en marktverstorende effecten, kan best meer welvaart opleveren dan een falende markt.
Een 'self fullfilling prophecy' veronderstelt causaliteit. In jouw redenering ontbreekt die. (Anders kocht heel Nederland massaal aandelen Heineken, zodat het elk jaar een mooie zomer wordt.)
Tsja dus precies wat ik zeg een hogere koers levert geen direct geld op voor een bedrijf.
BeantwoordenVerwijderenSterker nog het is irrelevant in dit verhaal.
Wat meer typisch is, is dat hier het voorbeeld van voedsel wordt genomen. Iets dat als voorwaarde voor productie nagenoeg alleen de eis kent dat je er ruimte voor moet hebben.
Kartelvorming en uitbuiting van de markt vinden dan ook vaak plaats met complexere producten of op basis van toegang (distributie netwerken).
Neem b.v. de computer chip productie, of een product zoals bier, waarbij de fabrikant tevens de markt beheerst omdat het de horeca vergunningen heeft.
Ondernemers zijn gewend aan het doen van kosten/baten analyses en het afwegen en nemen van risico's (inclusief pakkans en boete). Als er geen controlerende instantie zou zijn dan is het voor mensen vrijspel, en concurrentie heeft ook naaapgedrag to gevolg (ik moet wel mee concurrenten doen het ook). De derivaten markt die ongereguleerd was, daar is hebben we ook kunnen zien hoe het ging. Natuurlijk is de overheid zelf ook een behoorlijke verstoorde van markten. Markten hebben ook niet altijd gelijk, zie Soros theorie over reflexiteit.
BeantwoordenVerwijderenEr zullen altijd systeem denkers zijn die denken dat markten voorspellend zijn / altijd gelijk hebben. Dat zijn/hebben ze zeker niet.
"Ondernemers zijn gewend aan het doen van kosten/baten analyses en het afwegen en nemen van risico's (inclusief pakkans en boete)."
BeantwoordenVerwijderenEen mooi voorbeeld hiervan is de theorie van het externaliseren van kosten.
@Anoniem
BeantwoordenVerwijderen"Tsja dus precies wat ik zeg een hogere koers levert geen direct geld op voor een bedrijf."
Het levert niet direct geld op, maar het maakt investeringen zeker wel makkelijker. Dit zal ook invloed hebben op de productieomvang. Zoals jij het stelt lijkt het alsof je wilt zeggen dat geldstromen van beleggers geen invloed hebben op de productiestructuur. Maar dit lijkt me duidelijk niet het geval. Tijdens de internetbubbel stegen de koersen van internetbedrijven. En de reactie daarop was dat er veel nieuwe internetbedrijfjes werden opgestart.
Uitbuiting vindt ook wel degelijk plaats in de voedselindustrie. Daarbij vaak ook gefaciliteerd door de overheid en niet tegengewerkt door de overheid. Hierover plaatst ik morgen een artikel.
Het lijkt erop alsof je een onderscheid maakt tussen markt en overheid waarbij de slechte mensen bij de markt werken en de goede mensen bij de overheid. Maar slechte mensen worden aangetrokken door geld en macht. En deze zijn zowel bij de grote bedrijven als de overheid te vinden. De financiële markt is een voorbeeld van "samenwerking" tussen grote banken en overheid.
Markten falen inderdaad regelmatig en dit geldt ook voor overheden. Eén van beide presenteren als perfect alternatief heeft weinig zin naar mijn mening. De vraag is welke van de twee heeft de meest gunstige uitkomsten. Of eventueel een combinatie van die twee. Daarom voer ik deze discussie ook graag omdat er heel veel verschillende inzichten samenkomen.
@Econoom Kartels komen zeker voor op de vrije markt. Maar ook overheden kunnen een kartel beginnen, denk aan de OPEC.
BeantwoordenVerwijderenKartels zijn kwetsbaar voor interne strijd. Maar ook als ze standhouden dan is de macht vaak beperkt. Een consument heeft alternatieven waar ze uit kan kiezen. Je kan een monopoliepositie op het spoor hebben, maar je macht wordt dan beperkt doordat consumenten met de auto of met de bus kunnen gaan.
De overheid is niet consistent ten aanzien van monopolies. Want ze helpt ook bepaalde machtsposities in stand te houden. De gezamelijke boeren in de EU zouden het toch erg zwaar hebben als zij vrij zouden moeten concurreren. Consequent zijn zou betekenen dat deze boeren niet een machtspositie krijgen die ze een voordeel geeft ten aanzien van de boeren in ontwikkelingslanden.
Verder heeft de overheid zelf ook monopolies opgezet. Zoals bijvoorbeeld de bezorging van de post. Deze machtpositie heeft jaren geduurd. En nog jaren na de privatisering van PTT/TNT-post heeft dit bedrijf daar voordeel van gehad.
Mijn argument zou dus niet zijn dat er geen machtsposities zullen zijn op de vrije markt. Ik zou zeggen dat de overheid hier geen verbetering in brengt omdat zij ook weer machtsposities creëert.
@Meijer1973
BeantwoordenVerwijderen"Het lijkt erop alsof je een onderscheid maakt tussen markt en overheid waarbij de slechte mensen bij de markt werken en de goede mensen bij de overheid."
Dit heb ik ook niet gezegd en is ook niet fair.
Ik zeg alleen dat de 'vrije markt' een utopie is, zoals de socialistische heilstaat een utopie is gebleken.
Dat blijkt alleen al uit het feit dat we allerlei instanties hebben die zich bezig houden met kartelvorming of monopolies.
En met de gevolgen van het externaliseren van kosten door bedrijven.
@Anoniem "Dit heb ik ook niet gezegd en is ook niet fair.", Klopt, excuses voor mijn stroman argument.
BeantwoordenVerwijderen"Dat blijkt alleen al uit het feit dat we allerlei instanties hebben die zich bezig houden met kartelvorming of monopolies."
Hier haal je oorzaak en gevolg door elkaar. Dat de overheid ingrijpt wil niet zeggen dat het ook noodzakelijk was dat de overheid ingrijpt.
Dat de vrije markt een utopie is komt door het ontstaan van machtsstructuren die de vrijwillige interactie tussen mensen tegenwerken. Deze komen vanuit de grotere bedrijven en vanuit de overheid. Naar mijn mening is machtsmisbruik hetgeen wat we tegen moeten gaan. Zowel bij bedrijven als bij de overheid.
Laten we beginnen met het afschaffen van alle regels die grotere bedrijven relatief bevoordelen ten opzichte van kleinere bedrijven.
Laten we de importheffingen afschaffen omdat importheffingen het rijke Westen bevoordelen ten opzichte van de ontwikkelingslanden. En daarmee vergroot dit overheidsingrijpen het verschil tussen arm en rijk.
Als we toch bezig zijn met de verschillen tussen arm en rijk, dan zou ik de belachelijk hoge belastingen voor mensen met een minimumloon aanpakken. Een paar honderd euro betalen als je het minimumloon verdient is erg veel. Er zijn vast wel een aantal niet essentiële overheidstaken die geschrapt kunnen worden om het wat beter te maken voor deze mensen.
Dat is nog zoiets... Geopolitiek. De invloed daarvan. Zijn daar interessante libertarische theorien over?
BeantwoordenVerwijderenGeopolitiek is precies waarom er die importheffingen zijn Geopolitiek is niet zelden aanleiding voor meer issues die niet harmonieus samengaan met de libertarische idealen. Dan doel ik niet alleen op protectionisme, 'veilig stellen' van grondstoffen, zo'n beetje ieder land in de wereld heeft een vorm van Buitenlandse/Binnenlandse Veiligheidsdienst niet alleen ivm WMD, maar metname ook in verband met bedrijfsspionage (zowel offensief als defensief, immers buitenlandse diensten willen graag ook alles van elkaar weten!).
Overheden hebben meestal grote belangen in bedrijven die cruciaal zijn voor de goede orde in het land / melkoe zijn voor de staatskas. Exponent daarvan is natuurlijk China, waar eigenlijk de overheid in elk bedrijf een belang heeft en dat belang net als de mindere goden, toch heel graag verdedigd.
Een historisch feit is dat een van de meest vroege vormen van veiligheidsdiensten de ambassades zelf waren.
BeantwoordenVerwijderen@Anoniem Het ideaalbeeld van een libertarier ten aanzien van internationale betrekkingen is een open economie en minimale politieke bemoeienis. Een libertarier is over het algemeen tegen het voeren van oorlog bijvoorbeeld.
BeantwoordenVerwijderen"Geopolitiek is precies waarom er die importheffingen"
Naar mijn mening zijn de importheffingen onderdeel van de geopolitiek en niet altijd de oorzaak van geopolitiek. We heffen geen importtarieven op bananen of koffie omdat we bang zijn dat die landen grote politieke invloed zullen krijgen. Hier handelt het Westen in direct conflict met ontwikkelingslanden die helemaal geen macht hebben. De oorzaak hier is naar mijn mening de binnenlandse politieke druk.
In andere gevallen speelt geopolitiek wel een belangrijke rol. Het afremmen van het gebruik van fossiele brandstoffen heeft hetzelfde effect als een importheffing. Hierbij zou het effect kunnen zijn dat Nederland minder afhankelijk wordt van olie-exporterende landen en daarmee een betere geopolitieke positie krijgt. Dit kan een motivatie zijn voor benzineaccijnzen.
Jij geeft zelf aan dat ook bedrijfsspionage wordt gefaciliteerd door overheden. Hier zou ik graag meer over lezen. Heb jij interessante links, video's over dit onderwerp.
De verstrengeling van overheid en bedrijfsleven (corporatisme) vindt ik zelf een zeer interessant studieobject. Deze mix van markt en overheid heeft vaak hele vervelende uitkomsten.
In de tijd van vorsten hadden ambassadeurs de rol van spion. Dar was de staatskas nog geheel van de koning. Toen waren er ook grote deals en daar waren de ambassadeurs ook voor nodig.
BeantwoordenVerwijderenEven over de bilderberg conferenties. Tip: zoek op alle bedrijven waar de overheid een groot aandeel in heeft (dat kun je als econoom zo vinden, waarschijnlijk al met google. De staat is er open over dat zij niet alle belangen meld (!!). Er zijn dus wel degelijk bedrijven waar de overheid aandeel in heeft maar niet over wenst te publiceren. Allemaal officiele geheimzinnigheid, kun je dus direct vinden. Kijk vervolgens naar de deelnemerlijsten van nederlandse deelnemers op de bilderberg conferentie (wikipedia) en dan snap je in ieder geval al iets wat daar gebeurd.
Er is heel weinig te vinden over de buitenlandse en binnenlandse intelligentie als je op het internet gaat zoeken. De beste bronnen zijn altijd de conferenties van Universiteiten over veiligheidsdiensten. Die worden ook door de veiligheidsdiensten zelf bezocht. Veiligheidsdiensten zijn extreem 'geinteresseerd' in elkaar. Ook boeiend om daar op de deelnemerlijsten te kijken. Dan zie je waarschijnlijk mensen van landen als Witrusland, Israel en ... China.
En het is niet zo gek dat militaire geheime ontwikkelingen ook door bedrijven geproduceerd worden. Dus er is ook wel degelijk een geheime mix tussen die twee.
Het speurwerk moet je zelf doen. Maar onthoud: ieder land heeft een veiligheidsdienst buitenland, soms lijkt het een afdeling van een groter geheel (en soms is dat ook zo), maar soms is het niet een afdeling zoals officieel bekend wordt gemaakt, soms is het echt een aparte dienst. Het is eigenlijk heel gek: waar valt te zien hoeveel geld er heen gaat? Dat is toch een apart soort democratie niet?
Universiteiten krijgen herhaaldelijk te horen van veiligheidsdiensten dat zij op bepaald soort gedrag moeten letten bij buitenlandse studenten. Universiteiten zijn de zwakste schakel ivm spionage. Heel erg zwak zelfs. De beste manier om iets te leren over veiligheidsdiensten is door aan human intelligence te doen. Er zijn een paar boeken te vinden op bol.com. Onze geheime dienst is helemaal niet zo slecht als we denken. ZE zijn behoorlijk slim. Zoals zelf moslimfundamentalistische website beginnen met een inlog procedure, om vervolgens zo alle informatie binnen te kunnen hengelen. Dat is een truukje dat ze vaker toepassen. Op dit moment zijn ze actief ook bij dierenactivisten en extreem links. Infiltratie met informaten van buiten de diesnt is een heel veel gebruikt middel.
BeantwoordenVerwijderenGa dus na uit je netwerk. Als ie iemand kent uit in de top van een universiteit, dan moet je maar eens navraag doen of zij wel eens zijn gewezen op bepaald soort opvallend gedrag te letten bij buitenlandse studenten. Geheid dat je dan een interessant verhaal te horen krijgt.
BeantwoordenVerwijderenOverigens zijn wat er gebeurd in de financiele wereld ook een onderwerp voor inlichtingen diensten. Ik weet er niet veel van, ik kan je helaas niet vertellen hoe ik daar achter ben gekomen. Maar vreemd is het wel.
BeantwoordenVerwijderen@marcel even kort;
BeantwoordenVerwijderenIk snap niet zo goed waarom een 'libertarier' niet blij is met het bestaan van de NMA. Is een libertarier voorstander van een markt zonder interventies, of van een markt met concurrentie?
(Bedenk ook, dat zonder concurrentie, de hele argumentatie voor de markt als het beste uitgangspunt, niet langer opgaat.)
@Econoom Goede vraag. Ik heb er een artikel aan gewijd op woensdag. Het artikel van vrijdag gaat nog verder op dergelijke materie in. Ben benieuwd wat je ervan vindt.
BeantwoordenVerwijderen@een econoom
BeantwoordenVerwijderenHet lijkt me logisch dat een libertarier tegen de NMA is. Het grondbeginsel van het libertarisme is immers het non agressie principe. Dat betekent dat iedereen vrij is relaties aan te gaan en te verbreken met wie hij maar wil en niemand kan verplichten onder dreiging van geweld om op een bepaalde manier in een relatie te staan.
Bij liefdesrelaties vindt iedereen dat heel gewoon, maar bij economische relaties opeens niet.
De NMA is een instelling die geweld initieert tegen partijen die nog tegen niemand geweld gebruikt hebben, maar alleen zelf willen bepalen wat ze aan wie tegen welke prijs bereid zijn te verkopen.
Er is trouwens altijd concurrentie, NMA of geen NMA. Ik zou eerder willen beweren dat de NMA concurrentie tegenhoudt, door nieuwkomers in de markt lastig te vallen met hun met geweld opgelegde regelwoud.