De overheid legitimeert zichzelf omdat ze de burgers beschermt tegen elkaar, maar ook tegen zichzelf. Deze laatste paternalistische neiging is wel te begrijpen, maar is het wel haalbaar. Is het mogelijk om mensen tegen zichzelf te beschermen?
Ten eerste moeten we erkennen dat er twee soorten mensen zijn in deze. De mensen die geen invloed hebben op hun situatie en de mensen die dat wel hebben. De mensen die met een flinke beperking het moeten redden in de wereld hebben er geen invloed op dat zij niet in staat zijn om financieel zelfstandig te zijn. Het gaat mij niet om de hulp aan deze mensen. Het gaat me hier om hulp aan mensen die het slachtoffer zijn van zichzelf. Mensen zoals ieder ander zonder beperkingen, maar die er niet in slagen of er geen zin in hebben om financieel zelfstandig te zijn.
Mensen bijvoorbeeld die niet de discipline hadden om vaardigheden te verwerven en daardoor nu nauwelijks een inkomen binnen kunnen halen. Deze vaardigheden hoeven zeker niet in de vorm van diploma’s te zijn, hoewel dat natuurlijk wel vaak het geval is. In mijn buurt wonen heel wat handige mannen die werken in de bouw of bij installatiebedrijven. Deze mensen hebben niet heel veel diploma’s gehaald, maar ze wonen wel allemaal in een koophuis. Deze mensen hebben hard gewerkt om zich een positie te verwerven en daarbij hebben ze gebruik gemaakt van de talenten die zij hadden.
Andere mensen hebben moeite met het omgaan met geld. Dat gaat even goed, maar dan zit je in de problemen. Voor deze mensen gaat het vaak om enkele jaren dat ze geld hebben geleend. Soms nog door middel van hele onhandige constructies zoals aankopen op krediet bij de Wehkamp. Of deze mensen kregen advies van een handige financiële adviseur die hun wel zou helpen met de nieuwe keuken en de nieuwe badkamer. Eenmaal in de problemen, duurt het lang om er weer uit te komen. De rentelast drukt vaak zo zwaar dat er weer geld moet worden bijgeleend om de eindjes aan elkaar te knopen. Het proces van aflossen wat hierop volgt kan vele jaren duren. Voor sommige is er de mogelijkheid van schuldsanering, waarbij mensen de kans krijgen om in drie jaar schuldenvrij te zijn.
Er zijn ook mensen die moeite hebben om een baan vast te houden. De wat dwarse en bijzondere types die het niet redden bij het sollicitatiegesprek omdat ze vinden dat de wereld ze maar moet accepteren zoals ze zijn. Of de mensen die toch wel heel veel moeite hebben met op tijd komen op het werk. Allerlei oorzaken kunnen er zijn waarom mensen slecht gedijen op de gemiddelde werkplek.
Om deze mensen te beschermen tegen zichzelf kun je geld vrijmaken. De mensen die niet zelf zorgen dat ze waardevolle vaardigheden verwerven kun je cursussen aanbieden. Een dergelijke cursus komt wel beter tot zijn recht bij iemand die werkelijk de motivatie heeft om er wat van te maken. Maar de reden dat iemand geen vaardigheden heeft is vaak dat iemand niet de motivatie had om deze te behalen. Cursussen zijn dus wel een mogelijkheid, maar de opbrengsten zullen wel eens tegen kunnen vallen. Het geven van dergelijke cursussen is zeker geen garantie dat iedereen van deze groep een baan vindt. De effectiviteit van dergelijke integratieprojecten is beperkt. Een deel van de mensen dat door een integratietraject aan het werk wordt geholpen had het ook gered zonder hulp. En een deel blijft werkloos ook al wordt er hulp geboden. Het gaat om de groep die nu wel een baan vindt, maar dat zonder hulp bij de re-integratie niet had gered. Dat is de groep die uiteindelijk de kosten moet rechtvaardigen. En die kosten liggen heel erg hoog.
Voor de mensen met een hoge schuldenlast is er begeleiding en coaching. Eventueel kunnen mensen in de schuldsanering gaan. Verder is er regelgeving om mensen te beschermen tegen al te opdringerige financiële adviseurs. Het grote nadeel hiervan is dat mensen ervan uitgaan dat ze beschermd worden door de overheid en dat vergroot het vertrouwen in de financieel adviseurs. Dat geeft degenen die misbruik willen maken weer meer mogelijkheden. Ze zullen in het gesprek er graag bij vertellen dat hij een zorgplicht heeft en dat de mensen zich dus geen zorgen hoeven te maken over misbruik. Als de overheid een stapje vooruit doet dan doen de burgers een stapje terug. Bescherming is wel mogelijk, maar je zal relatief veel moeten regelen en handhaven om het gewenste effect te behalen. De kosten voor bescherming zullen daardoor erg hoog zijn. De kosten zouden niet hoger op moeten lopen dan het leed dat vermeden wordt. Maar deze doelstelling wordt vaak niet behaald. In de praktijk blijkt dat de meeste mensen zich geen oor aan laten naaien en goed in staat zijn om financieel advies af te wegen. Het gaat om een beperkte groep burgers die kwetsbaar is. Ook de groep financieel adviseurs die misbruik maakt van de situatie is beperkt. Maar de maatregel geldt voor alle financiële adviseurs en die moeten allemaal investeren in de handhaving. Na het invoeren van de maatregel zullen niet alle slechte adviseurs verdwijnen. Met heel veel geluk wordt de hoeveelheid misbruik gehalveerd. Maar het is maar de vraag of dat alle inspanningen waard is.
Dan is er de arbeidsmoraal die nog wel eens tekortschiet. Ook daarvoor is het mogelijk om cursussen te geven. Mensen krijgen hulp bij solliciteren. Daarbij wordt kledingadvies gegeven en allerlei adviezen om wat netter over te komen. Maar het blijft een hele lastige groep om aan te pakken. Nu zul je denken dat je met boetes en kortingen op uitkering ver komt, maar dat is toch erg lastig. De ervaren werkschuwe speelt het spelletje even mee en meldt zich daarna regelmatig ziek. Deze ziekmeldingen gaan de baas de keel uithangen en ontslag volgt. Maar hiermee is er nog geen grond voor korten op de uitkering. Zelf heb ik op personeelzaken gewerkt en het blijkt erg lastig te zijn om vat te krijgen op dit spelletje van ziekmelden en weer gaan werken als het te heet onder de voeten wordt.
Het helpen van deze mensen leidt ook tot verborgen kosten. Dit geld moet namelijk ergens vandaan komen en dat betekent dat elders in de economie de productie wordt afgeremd. Om deze kosten te dragen moet er flink wat belasting worden afgedragen. Dat kan je door de inkomstenbelasting te verhogen. Deels leidt dat tot hogere loonkosten wat de werkgelegenheid afremt. En deels leidt dat tot lagere lonen hetgeen de arbeidsparticipatie nadelig kan beïnvloeden. De productie en het inkomen van het hele land gaan omlaag en dat beperkt ook weer de mogelijkheden om financiële hulp te geven. Verder remt het de groei van de werkgelegenheid waardoor de kansen op werk kleiner worden en dat beperkt weer de mogelijkheden van de mensen die je probeerde te helpen. De belasting op een andere manier heffen biedt ook geen uitkomst. Je kan de BTW verhogen, maar dan zullen mensen hun consumptie verlagen en dat merk je ook terug in de productie. Een energieheffing op grondstoffen wordt wel geopperd als wondermiddel. Maar een dergelijke belasting treft de industrie relatief hard en dus zie je daar de werkgelegenheid afnemen.
Het is zeker mogelijk om mensen te beschermen tegen zichzelf. Maar de kosten zijn erg hoog doordat er heel veel onbedoelde effecten een rol spelen. De financiële steun heeft weer nadelige gevolgen, en daarom moet de financiële steun verder worden verhoogd. Een dergelijk traject is heel erg duur en het is de vraag in hoeverre mensen daadwerkelijk beschermd worden door deze maatregelen. Dat wil niet zeggen dat ik pretendeer dat ik antwoord kan geven op de gestelde vraag. Ik heb niet alle cijfers om te kunnen beoordelen of de positieve effecten opwegen tegen de negatieve effecten. Wellicht dat iemand nog suggesties heeft voor verder onderzoek.
Berichten
0 reacties:
Een reactie plaatsen