Ondenkbaar dat de politiek de euro redt

De euro is een publiek bezit en dus ligt het lot van de eurozone in handen van de politici. Merkel geeft al aan dat er echt radicale maatregelen nodig zijn om de zaken weer vlot te trekken. Maar zal dat gebeuren.

Wat er nodig is, is een gezonde economie en een lage staatsschuld. De twee factoren die de problemen veroorzaken zijn de snel stijgende schuldenlast in combinatie met een beperkt groeiende verdiencapaciteit. De grenzen van de schuldenlast komen daardoor nu in zicht.

Hoe lang kun je de schulden op laten lopen? Mensen wijzen dan vaak naar Japan waar de staatsschuld inmiddels bijna 200 procent bedraagt en toch blijft de rente beperkt. Maar hier ziet men over het hoofd dat de rente hier laag wordt gehouden door het ruime monetaire beleid. Door het spaargedrag van de Japanners vertaaldt dit ruime beleid zich nog niet in oplopende inflatie. De situatie in Europa is wat dat betreft anders. Hier hebben we niet een grote groep spaarders. Sterker nog, de consumenten zijn ook hier flink aan het lenen.


We wijzen graag naar Griekenland met al dat rare beleid dat ze daar hebben. Maar dat wil niet zeggen dat we het hier zo geweldig goed doen. Je kan Nederland wat dat betreft zien als Griekenland-light.

Ook hier hebben we te hoge belastingen en teveel regels. Ook hier hebben we sterke belangengroepen. Kijk wat dat betreft eens naar de salarisverhoging van de gemeenteambtenaren. Vraag je eens af wie dat moet gaan betalen. Het bedrijfsleven zucht onder de lastendruk en de gevolgen van de crisis. Om de ambtenaren te betalen zullen de belastingen omhoog moeten. Maar hogere belastingen leiden nu tot faillissementen en ander economisch leed. Zeker nu zullen hogere belastingpercentages niet voor hogere inkomsten gaan zorgen. We zitten aan de grens van hoeveel geld je eruit kan persen.

Wat dat betreft lijkt de politiek gevangen tussen twee kwaden. Of de zaken uitstellen en nog meer lenen of de economie afknijpen door de lasten te verzwaren. De politici zullen dus de overheid moeten verkleinen en de regeldruk verminderen. Lastenverzwaringen zijn echt niet haalbaar door de economische problemen die dat zal veroorzaken. Maar ook de kleinere overheid is hier maar een halve zegen. De overheid kan wel terug treden en minder diensten leveren, maar daarvoor komen de uitgaven voor de schuldenlast in de plaats. We moeten dus net zoveel belasting blijven betalen voor een overheid die minder doet.

Maar zal de overheid kleiner worden? Dat is gewoon te lastig in een democratie. De oerkrachten die de groei van de overheid stuwen zijn nauwelijks te controleren. Iedereen snapt dat de staatsschuld omlaag moet. En de meeste mensen begrijpen ook nog wel dat als we de lastendruk verder op laten lopen dat het straks heel lastig wordt om nog wat te exporteren. Dus zolang je het hebt over het begrip bezuinigingen dan krijg je mensen nog wel mee. Maar zodra je het concreet gaat maken dan slaat de twijfel toe. Kunnen we de publieke omroepen afschaffen, kan het wijkcentrum even verderop gesloten worden of kunnen we de aanschaf van de JSF annuleren. Dan wordt het ineens heel lastig. De belanghebbenden kunnen hierdoor veel voor elkaar krijgen. De politieke druk is enorm en de ervaring leert dat er nauwelijks knopen worden doorgehakt.

De lijsttrekkers voelen dit ook haarfijn aan. Zij spreken dus over budgettaire discipline en bezuinigen in algemene termen. En de verhogingen van de uitgaven zoals voor onderwijs worden breed uitgemeten. En als er dan toch bezuinigd moet worden dan wordt benadrukt dat de dienstverlening hetzelfde zal blijven. Er wordt dus gezegd dat we dertig miljard zullen bezuinigen, maar er wordt tegelijkertijd heel hard geroepen dat niemand erop achteruit zal gaan. De politici werken zich zo in een onmogelijke positie. Het risico is groot dat daardoor de bezuinigingen niet gerealiseerd zullen worden.

Waar echte winst is te behalen is de regeldruk. Regels afschaffen levert geld op. Je levert nauwelijks welvaart in als er minder controleurs aan het werk zijn. Er moeten voldoende regels te vinden zijn die we zonder veel moeite kunnen missen. De urgentie is er nu en dan moet je daar gebruik van maken. Maar ook hier blijkt het lastig te worden als je het gaat hebben over concrete gevallen. Algemene vermindering van de regeldruk daar is iedereen voor. Maar ook hier is het gevestigde belang heel sterk. Er zijn altijd mensen die belang hebben bij een bepaalde regel. Stel dat je het rookverbod wil afschaffen. De belangengroepen zullen zich laten horen. Zij kennen Kamerleden en er worden Kamervragen gesteld. En natuurlijk komt er een item bij netwerk of NOVA. En als snel blijkt dat het afschaffen van de regel nagenoeg onbegonnen werk is. En voor elke regel is wel een groep te mobiliseren.

We wijzen graag naar Griekenland. Maar alles wat je in Griekenland uitvergroot ziet is in Nederland aanwezig. De Griekse economie stort in, maar toch willen de Griekse ambtenaren niet inleveren. In Nederland is de economie vorig jaar gekrompen en toch staken ambtenaren voor een loonsverhoging. Ook in Nederland wordt er onvoldoende gedaan. De meerderheid van de partijen geeft aan dat het onverstandig om teveel te bezuinigen omdat dat de economie afremt. De VVD gaat redelijk ver door dertig miljard te bezuinigen in een relatief korte tijd. Veertig miljard zou realistischer zijn en daar mogen zeker geen lastenverzwaringen bij zitten. De rest van de partijen is veel voorzichtiger. Zij willen minder bezuinigen en ze smeren het ook nog eens uit over een langere periode. Dat betekent dat er dus nauwelijks bezuinigd zal worden. De coalitie is een compromis. We weten dus al zeker dat er gematigde bezuinigingen en een oplopende staatsschuld zullen komen. En als je de programma's bekijkt dan bestaan de bezuinigingen voor een flink deel uit lastenverzwaringen.
Zelfs in het meest gunstige scenario krijgen we dus te maken met een oplopende staatsschuld en een zwakke economische groei. Dus zelfs in het meest gunstige geval staan we er over vier jaar slechter voor dan nu.
De politiek is niet in staat om de problemen in de hand te houden. Ze blijven harder groeien dan verantwoord is. Totdat het echt niet meer kan. Maar zelfs dan lijkt het erop dat de krimp van de overheid niet snel genoeg zal gaan. De politiek is niet in staat om de problemen af te wenden.

Tags: Verkiezingen politiek staatsschuld Griekenland Euro