De problemen tussen netto en bruto

Op markten komen vragers en aanbieders bij elkaar. Door middel van de prijs communiceren zij over de optimale hoeveelheid om te produceren en kopen. Op de arbeidsmarkt is er een groot verschil tussen wat de vrager naar arbeid betaalt en wat de aanbieder van arbeid ontvangt. Dit verschil wordt de wig genoemd.

De aanbieder krijgt een bedrag na aftrek van alle belastingen voor zijn arbeid. De werknemer ontvangt het netto-salaris. Op basis van dit bedrag neemt hij beslissingen. Bijvoorbeeld of het aantrekkelijk is om meer te gaan werken. Ook iemand die vanuit een uitkering gaat werken kijkt naar wat hij er netto op vooruit gaat. Door de belastingen krijgt hij een lager salaris en dit remt over het algemeen het aanbod van arbeid. Voor voor lager betaalden speelt daarbij mee dat de vooruitgang ten opzichte van een uitkering soms erg klein is. En werken kost veel tijd en is zwaar. Een andere kostenpost of opbrengst is het werkplezier. Heb je een leuke baan dan zul je ook gaan werken als het salaris laag is. Bij vervelend en saai werk is de drempel om te gaan werken een stuk groter. Een voltijdbaan achter de lopende band is voor veel mensen geen prettig vooruitzicht. Ook hier is er voor ongeschoold werk een extra barriere. Het werk is niet leuk en de financiële vooruitgang is klein.

Het is ook mogelijk dat een hoger salaris leidt tot minder werken. Door het hogere salaris neemt de koopkracht toe. Hierdoor kan iemand zich ook meer vrije tijd veroorloven. Dit is vanuit het ruime welvaartsperspectief een vooruitgang. De welvaart van degene die uit vrije wil minder gaat werken zal waarschijnlijk stijgen. Daarom is dit een positieve keuze. Dit proces zie je nog wel eens in ontwikkelende landen. In de opstartfase werken mensen twaalf uur per dag voor twee dollar. Over de loop van de tijd zie je de lonen stijgen en de werktijd dalen. Dit effect komt minder voor dan de toename van het aanbod door hogere salarissen.

De vrager naar arbeid is de werkgever. Deze maakt zijn beslissingen op basis van de toegevoegde waarde en de loonkosten. Hierbij moet je kijken naar de totale loonkosten. Het brutoloon met alle extra premies die daar bij komen. Ook de kosten van verlof en ziekte moeten meegerekend worden. Dan kunnen er nog secundaire arbeidsvoorwaarden zijn die de kosten verhogen. Denk hierbij aan een auto van de zaak of kinderopvang.

Tegenover al deze kosten staat de toegevoegde waarde van de ondernemer. Dit is de waarde van de productie die de medewerker levert. De productie wordt bepaald door allerlei factoren. Opleidingsniveau is een belangrijke factor. De productie van een advocaat is hoger dan van een medewerker die licht administratief werk doet. Het maakt daarbij niet uit dat de advocaat net zo hard werkt als de administratief medewerker. De productie van de advocaat is hoger omdat dit werk op de markt hoger gewaardeerd wordt. De productie van de medewerker wordt daarnaast bepaald door motivatie, ervaring en andere vaardigheden.

Voor de werkgever zijn er dus kosten en opbrengsten. De werknemer zal dus nooit uit vrije wil meer aan loonkosten maken dan de toegevoegde van dat personeelslid. Doet hij dit wel dan zal hij verlies maken en dat betekent op termijn het einde van het bedrijf en de werkgelegenheid. De medewerker is er dus zeker bij gebaat dat zijn bedrijf winst maakt.

Voor de werkgever betekenen de belastingen en premies een verhoging van de kosten. Hij zal daarop reageren door minder gebruik te maken van arbeid. Hij kan kiezen voor kapitaal als vervanging of hij kan de productie verplaatsten naar een regio met een lager belastingtarief. De hogere loonkosten kunnen zich verder uiten in een lagere winst. Lagere winsten zijn schadelijk voor de werkgelegenheid omdat de uitbreidingsmogelijkheden beperkt worden. Een winstgevend bedrijf zal immers de winst vaak gebruiken voor nieuwe investeringen waarmee weer werkgelegenheid wordt gecreëerd. Een andere mogelijkheid is dat de kosten worden doorberekend naar de consumenten. Dit verslechtert de concurrentiepositie van deze bedrijven en daardoor zal de werkgelegenheid dalen.

De kosten voor de werkgever zijn een optelsom van alle gemaakte offers. Het uitsplitsen van de belastingen en premies naar een werkgeversdeel en een werknemersdeel is dan ook volledig overbodig. De werkgever kijkt naar de totale kosten en de werknemer naar het netto-loon.

Het resultaat van de wig is aan de aanbod kant dat het aanbod verlaagd wordt. De werknemers zullen ontmoedigd worden door de lage salarissen. Met name voor de lagere inkomens is dit effect erg sterk. Aan de vraagkant is er ook een afname. De werkgevers zullen reageren op de hogere lonen. Zij zullen andere oplossingen zoeken om minder arbeid in te zetten. Ze zullen minder snel uitbreiden door de lagere winsten. En hogere consumentenprijzen zullen leiden tot een lagere afzet.

Zowel de vraag naar als het aanbod van arbeid zal dalen. Er zal dus minder arbeid worden ingezet in de productie. De productiecapaciteit wordt hierdoor niet optimaal gebruikt. De productie zal daardoor lager liggen dan zonder belasting geval zou zijn.

Nu zal een deel van deze weggevallen productie worden opgevangen door overheidsbestedingen. Maar veel overheidsproductie is niet gerelateerd aan het vervullen van behoeften. Hierbij kun je denken aan overbodige regelgeving en het betalen van rente op de staatsschuld. Daardoor zijn de overheidsbestedingen geen volledige vervanging voor de weggevallen productie.

De wig zorgt ervoor dat de arbeidsmarkt verstoord raakt. De productie gaat hierdoor omlaag, de prijzen zullen stijgen en de economie is minder concurrerend.