We hebben juist meer vrije tijd

Mensen klagen veel over een tekort aan vrije tijd en jachtigheid in het bestaan. De indruk is wel eens dat we het veel drukker hebben dan vijftig jaar geleden. En hier zal ik laten zien dat onze vrije tijd met sprongen voorruit is gegaan. We hebben duidelijk minder verplichtingen dan vijftig jaar geleden en daardoor meer vrije tijd. Welvaartsgroei vergroot de vrijheid van mensen.

Hoe zag het leven er vijftig jaar geleden uit? Er werd gewerkt net als nu. Sommigen werkten ook op zaterdag. Van het inkomen dat men verdiende kon men voorzien in het levensonderhoud. Men kon eten en wonen en er was ook zorg en onderwijs. Veel basisbehoeften werden goed vervuld, maar er was weinig luxe.

Nu is er veel veranderd. We hebben veel meer luxe. En ook luxe die ons soms afleidt en onrustig maakt zoals alle mails en andere informatie die binnenkomt. Maar dit zijn geen verplichte taken. We werken namelijk in mindere mate voor onze basisbehoeften. Dat deel van onze tijd dat we kwijt zijn aan het vergaren van inkomen voor het voorzien in de basisbehoeften kunnen we niet aan iets anders besteden. Als je drie dagen in de week moet werken om voedsel te kunnen kopen dan heb je niet de mogelijkheid om twee dagen in de week te werken. Doe je dat wel dan verhonger je en dat is geen alternatief.

Basisbehoeften zijn een rekbaar begrip.Sommigen betalen misschien veel voor hun hypotheek. Maar het huis had misschien wel wat kleiner gekund. Ook ten aanzien van een basisbehoefte zoals wonen veroorloven we ons steeds meer luxe. Als ik het heb over basisbehoeften dan spreek ik over het bestaansminimum. Een minimaal huis en eenvoudig voedsel.

Luxe wordt verward met een maatschappij waarin nauwelijks nog tijd is. Alsof de huidige maatschappij ons dwingt om steeds drukker te zijn. Maar het tegendeel is waar. We hebben tegenwoordig steeds meer mogelijkheden om minder te werken. Maar dan moet je wel wat luxe laten gaan. Ga eens bij jezelf na hoeveel geld je nodig hebt voor een eenvoudig bestaan. Reken vervolgens eens uit hoeveel uur je daarvoor moet werken. De rest van de tijd is vrije tijd. Die tijd kun je naar eigen believen inrichten.

Werken voor je basisbehoeften is een verplichting. Je bent als het ware een slaaf van je eigen basisbehoeften. Je kan het niet nalaten om te werken want dan kun je niet in je onderhoud voorzien. In de jaren vijftig was het geen optie om minder te gaan werken. Al het inkomen was hard nodig om rond te komen. Tegenwoordig hebben veel mensen die mogelijkheid wel.

Tegenwoordig is er een steeds grotere groep mensen voor wie werken een keuze is. Zij werken niet om te overleven. Werken doe ze voor luxe behoeften of misschien is het werk zelf wel een behoefte op zich geworden. Deze vrijheid is een groot goed dat mensen nog wel eens over het hoofd zien. Ze zien hun eigen vrijheid niet. Ze geven zelfs aan dat ze nu minder tijd hebben.

Als de situatie veranderd, bijvoorbeeld doordat er kinderen komen dan nemen de financiële verplichtingen toe. Werken wordt weer voor een groter deel voor de basisbehoeften. En je wordt daardoor ook minder vrij. Er zijn zeker nog mensen die hard moeten werken om alleen in de basisbehoeften te voorzien. Toch zijn er in Nederland veel mensen die ervoor kiezen om part-time te gaan werken als ze kinderen krijgen. Kennelijk waarderen ze tijd met hun kinderen hoger als die luxe die ze zouden hebben als ze zouden werken. Dit is een voorbeeld waarin de vrije tijd gebruikt wordt voor een alternatieve besteding.

Een ander aspect is dat geld zo makkelijk uitgegeven is. Denk je na over de kosten of koop je zonder na te denken. Bij veel prijzen goederen wordt gebruikt gemaakt van de luiheid van mensen. De mensen die niet na willen denken over kosten betalen al snel twee keer zoveel. Denk daarbij bijvoorbeeld aan vakanties, supermarkten en meubels. Je hebt niet veel geld nodig om in je onderhoud te voorzien. Maar hierover nadenken is een vervelende besteding van je tijd. Dat je je geen zorgen wil maken over de kosten is ook een luxe die geld kost.

We werken om te leven. Voor wat betreft het voorzien in de basisbehoeften is er weinig keuze omdat je moet overleven. De tijd die je hier aan kwijt bent is onvrij. Alles daarboven is een vrije keuze en dus vrije tijd. De maatschappij wordt door een toename in de welvaart dus steeds vrijer.