Libertarisme: Privacy is een recht

De schending van privacy is niet goed vinden velen. Maar zo geformuleerd is het slechts een mening. Het is mogelijk om een meer degelijke argumentatie te maken tegen de schending van privacy. Hier volgt daarom een onderbouwing van een recht op privacy.

Een recht is niet iets willekeurigs. Een recht staat los van tijd en plaats. Het is niet een mening die slechts ingegeven is door omstandigheden. Het recht op zelfbeschikking is een dergelijk recht. En natuurlijk ook het recht dat er geen agressie tegen je wordt gepleegd. Van daaruit volgt het recht op privaat eigendom en het recht om contracten aan te gaan. Dit is de basis waarop we inbreuken op de privacy zullen verwerpen.

Op basis van privaat eigendom kun je veel inbreuken op de privacy verwerpen. Mijn huis en mijn auto zijn van mij. Niemand mag daarover beschikken zonder mijn expliciete toestemming. Het aanbrengen van apparatuur zonder toestemming is daarom niet toegestaan. Bij diensten geldt eenzelfde principe. Als ik telefoneer met iemand dan neem ik een dienst af van de telefoonmaatschappij. Niemand mag deze dienst aantasten want ze is nu mijn bezit. Het zonder toestemming afluisteren is duidelijk een inbreuk op mijn privaat eigendom.

Veel zaken zijn ook terug te voeren op basis van het recht van contract. Bijvoorbeeld bij het telefoongesprek is er een contract tussen mij en de telefoonmaatschappij. Daarin hebben we duidelijk afgesproken dat de maatschappij verbinding tussen mij en iemand anders tot stand brengt. Dit contract geeft nergens de vrijheid om verbinding te leggen met een derde partij. Gaat het om een mobiele telefoon dan is nergens overeengekomen dat deze maatschappijen mijn locatie aan anderen door mogen geven. Bij twijfel kan het vertandig zijn om die mogelijkheid op te nemen in het contract. Volgens de vrijheid van contract zou ik af kunnen spreken dat niemand mee mag luisteren en dat niemand mijn lokatie mag weten. Maar deze mogelijkheid is geblokkeerd door de overheid het recht te geven dit wel te doen. Dus ook op deze manier is er een inbreuk op de privacy op basis van een natuurrecht. Het ontnemen van de mogelijkheid om zelf afspraken te maken over privacy is een inbreuk op een bassaal recht. De vrije contractvorming maakt afspraken over privacy mogelijk, maar dit is nu onmogelijk gemaakt.

De contractafspraak om geen gegevens door te geven aan derden kun je ook opvatten als een impliciet contract. Je kan niet alles vangen in een contract en soms heb je een bepaalde situatie niet geanticipeerd. Als je bijvoorbeeld een kop koffie besteld op een terras zonder op de prijslijst te kijken dan kan het cafe niet ineens 1000 euro rekenen voor de kop koffie. Je mag uitgaan van bepaalde randvoorwaarden zonder dat deze op schrift staan. Ook al is er geen contract, toch kun je toch aanspraak maken op de impliciete overeenkomst. In het geval van privacy kun je dit ook toepassen. Als ik gegevens geef aan een bedrijf dan mag ik ervan uitgaan dat ze hier correct mee omgaan. Ook als dit niet expliciet in het contract staat.

Hoe zit het nu met de vervolging van criminelen. Mag hun privacy dan niet geschonden worden? Als iemand agressie pleegt tegen een ander dan kan hij geen aanspraak meer maken op zijn eigen rechten. Zijn rechten worden dan beperkt. Maar dan moet wel duidelijk zijn dat het gaat om een crimineel. Is deze persoon wel schuldig? En hoe zit het met de personen waarmee hij spreekt. Als dit onschuldigen zijn dan kan hun privacy niet zomaar geschaad worden. Deze onschuldigen zouden zelfs degenen die hen afluisteren kunnen aanklagen.

In het geval van de vervolging van de crimineel wordt vaak gezegd dat het maatschappelijk belang zwaarder weegt. Daarom mag zijn privacy geschonden worden voordat hij veroordeeld is. En van buitenstaanders, die banden hebben met de crimineel, mogen de rechten ook worden aangetast in het belang van het onderzoek.

Hier zitten twee problemen aan. De vervolging van de crimineel is niet een zaak van de maatschappij. In eerste instantie is er een relatie tussen de slachtoffers en de crimineel. De vervolging zou voornamelijk
gericht moeten zijn op de schadeloosstelling van de slachtoffers. De kreet de maatschappij leidt af van het werkelijke probleem. De maatschappij is maar een woord dat in sommige situaties handig is. Het gaat hier echter om individuen. Niet bij alle vervolgingen is er sprake van slachtoffers. De vervolging van criminelen is in dat geval dan ook geen vooruitgang voor enig slachtoffer.

Het tweede probleem is dat het een utilitair argument is. Utilitarisme gaat ervan uit dat we welvaart kunnen vergroten als iedereen zo gelukkig mogelijk is. In dit geval wordt dus gezegd dat het geluk van velen opweegt tegen het ongeluk van een individu. Deze redenering lijkt logisch, maar waar ligt de grens? Op basis van een dergelijk argument werd in Groningen een wijk platgegooid om een recreatiegebied te maken. Dit was in het maatschappelijk belang. Rechten spelen in deze visie geen enkele rol. Alleen de wens van de meerderheid is leidend. Dit leidt tot willekeur en aantasting van grondrechten. We kunnen daarom niet zomaar het belang van het individu ondergeschikt maken aan dat van de maatschappij. De maatschappij is alleen maar een concept. Er zijn specifieke individuen die voordeel hebben. Er wordt dus eigenlijk gezegd dat het belang van bepaalde individuen zwaarder weegt dan het belang van andere individuen. En dat klinkt toch al anders als het maatschappelijk belang. En hoe moet deze afweging dan gemaakt worden? Dat is niet mogelijk en daarom moeten grondrechten gerespecteerd worden.

Een andere complicatie is dat de vervolging zich tegen de vervolgers kan keren. Stel dat je iemand als crimineel bestempelt. In het kader van het onderzoek worden zijn rechten en die van een aantal anderen geschonden in het kader van het onderzoek. Dit alles wordt gelegitimeerd omdat het hier gaat om een crimineel. Maar als nu blijkt dat de crimineel onschuldig is dan worden de rollen omgedraaid. Hij kan nu een zaak aanspannen tegen de vervolgers omdat zijn rechten geschonden zijn zonder dat daar een reden voor was. Vervolging is dus altijd een risico. Blijkt de persoon onschuldig dan staat hij in zijn volste recht om schadeloosstelling te eisen.

Dit is uiteraard onverenigbaar met het op voorhand bewaren van gegevens van iedereen. Deze mensen zijn in grote meerderheid onschuldig. Op basis van bovenstaande zouden al deze mensen de providers aan kunnen klagen voor deze praktijk. Het schenden van privacy is dan praktisch alleen mogelijk bij een zeer duidelijk vermoeden dat iemand de dader is. Blijkt iemand onschuldig te zijn dan zal deze schadeloos gesteld moeten worden. Dit risico zal alleen genomen worden als er al duidelijke aanwijzingen zijn.

Alleen door het respecteren van grondrechten kunnen problemen ten aanzien van privacy op rechtvaardige wijze worden opgelost. Iedereen heeft dus een recht op privacy. Dat recht komt pas te vervallen als een persoon zelf rechten van anderen schendt. Ten aanzien van criminaliteit staat de relatie tussen slachtoffer en dader voorop. Het slachtoffer heeft het recht op restitutie door de dader. Dit is daardom ook de basis voor de vervolging. Privacyschending in het onderzoek is alleen gelegitmeerd als de dader schuldig is. Blijkt later de onschuld van deze persoon dan staat hij in zijn recht om op zijn beurt schadeloos gesteld te worden. In de huidige maatschappij is de privacy ver naar de achtergrond gedrongen. Veel gegevens worden vastgelegd zonder toestemming. Bijvoorbeeld gegevens over internetgebruik worden vastgelegd zonder dat de klant dit wil. De klant heeft geen mogelijkheid om een contract te maken waarin deze schendingen worden uitgesloten. Het recht op contract wordt daardoor beperkt.

De oplossing voor bescherming van de privacy ligt in vrije contractvorming. Geef burgers de mogelijkheid om regels over privacy op te nemen in de contracten met providers. De overheid zou op dit terrein geen bevoegdheden moeten hebben. De overheid moet de contractvorming niet beperken of sturen. Het is aan de contractpartijen om alle afpraken te regelen in een contract. De relatie tussen klant en provider is daarom de basis voor het tot stand komen van privacy.