Niets doen is ook een baan

We denken meestal in termen van werk en vrije tijd. Maar soms is het makkelijker om alle activiteiten te zien in termen van kosten en opbrengsten. We maken hierbij dus geen absoluut onderscheid tussen werk en vrije tijd. Zo bezien zou je alles kunnen zien als werk met zijn eigen beloning.

Veertig uur werken kost veel vrije tijd, maar je krijgt er salaris en andere niet-tastbare zaken voor terug. Gaat de beloning omhoog dan zal het aanbod van dit soort arbeiders toenemen. Duidelijk is dat als het salaris toeneemt dat dan meer mensen zullen kiezen voor deze baan. Maar als een werkgever op een andere manier investeert in de werknemers dan neemt het aanbod ook toe. Hij kan bijvoorbeeld de werksfeer verbeteren of betere opleidingen verzorgen.

Ook bij taken waarvoor geen beloning is speelt dit effect dat het aanbod toeneemt bij een grotere beloning. Neem bijvoorbeeld een tiener die zijn tijd besteedt aan huiswerk maken en computerspelletjes spelen. Normaal gesproken besteedt hij aan beide de helft van zijn tijd. Stel dat er nu een nieuw computerspel uitkomt dat hij helemaal geweldig vindt. De beloning voor het spelen van de spelletjes neemt ineens flink toe. Het huiswerk blijft dan een week liggen en hij besteedt allen maar tijd aan het nieuwe spel. Daarna normalissert de situatie zich weer. Omgekeerd kan ook. Als er een toets is waarvoor de leerling een goed cijfer wil halen dan zal hij tijdelijk meer tijd besteden aan leren. De beloning bepaalt hoeveel tijd je aan een bepaalde taak of activiteit besteedt.

Laten we weer terugkeren naar de simpele financiële beloning. Stel dat alle schoonmakers een loonsverhoging krijgen van 1000 euro. Dan zal het aanbod van schoonmakers natuurlijk flink toenemen. En dit geldt voor alle activiteiten. Als de leerling een financiële beloning krijgt voor het spelen van computerspelletjes dan zal hij hier zeker meer tijd aan besteden. Als het even kan zal hij hier zelfs zijn beroep van maken. Maar helaas voor hem zijn er maar enkelen die van het bespreken en beoordelen van computerspellen hun beroep kunnen maken.

Op deze manier bekeken wordt ook werkloosheid een activiteit met kosten en opbrengsten. Werkloosheid betekent minder sociale contacten, een hoop bureaucratisch gedoe, een lage status en natuurlijk heb je geen inkomen. De eerste drie zijn voor sommigen overkomelijke problemen, maar het ontbreken van een inkomen maakt deze activiteit toch wel erg problematisch. Werkloosheid onderscheidt zich wel van vrije tijd omdat er een duidelijk negatief gevoel bij komt kijken. Verder is de keuzevrijheid beperkter. Soms wordt je werkloos zonder dat je dit wil. En als je bewust in een uitkeringssituatie terecht wil komen dan kost dat de nodige moeite.

Verhogen we de beloning voor werkloosheid dan zullen er meer mensen kiezen voor deze activiteit. Net als de andere activiteiten trekt een hogere beloning meer mensen aan. Sommige mensen voelen nu misschien morele bezwaren om dit op deze manier te bekijken. Maar waarom zou bij deze activiteit het effect anders zijn?

Er zijn toch beperkingen zodat mensen niet onterecht in de uitkering kunnen komen? Het vereist enige handigheid en je moet wat morele bezwaren aan de kant zetten, maar het is wel mogelijk in een uitkeringsituatie te komen. Indien je een uitkering wil ontvangen terwijl je wel in staat bent om te werken dan is dit even werk, maar ben je eenmaal in het systeem dan zit je gebakken. Sollicitatieplicht en dergelijke zijn eenvoudig te omzeilen. De toetreding is wel steeds lastiger geworden. Maar het is zeker nog haalbaar als je je zinnen erop zet. Het verhogen van de beloning zal sommigen prikkelen om te kiezen voor een uitkering.

Maar niet voor iedereen is het toch een keuze? Dat is waar en ik heb het ook zeker niet over alle mensen in de bijstand. Maar het punt is dat een deel van de mensen wel te beïnvloeden is met financiële prikkels. Er zijn mensen die een baan preferen boven een uitkering ook al is de uitkering heel hoog. Zij willen veel liever werken dan thuis zitten. Dat is voor hen veel meer een motivatie dan geld. Maar niet iedereen zit zo in elkaar.

Wat zal er gebeuren als we de uitkering met 500 euro verhogen. Het aanbod van mensen dat aanspraak maakt op een uitkering zal daardoor stijgen. Stel je eens voor dat het bijstandniveau gelijk wordt getrokken met het salaris dat u nu verdient. Hoe zou u zich voelen en wat zou u doen? En wat doet u als de bijstand dan nogmaals met 500 euro wordt verhoogd terwijl uw salaris gelijk blijft. Er komt een punt waarop de meeste mensen zich aan gaan melden voor een bijstandsuitkering en niet meer willen werken. Mensen die het minimumloon verdienen zitten al dicht bij deze situatie. Zij verdienen nauwelijks meer doordat zij een baan hebben. Dit werkt erg demotiverend.

Een financiële vergoeding geven voor inactiviteit leidt dus tot meer inactieven. Dit op zijn beurt leidt tot nog meer problemen. Armoede wordt beloond en dit kan vervolgens leiden tot een hogere armoede. Of het kan ervoor zorgen dat de armoede niet meer op te lossen is. De activeringsprogramma's zijn gericht op het activeren van mensen. Die groep die bewust kiest voor de bijstand krijg je hiermee niet aan het werk. Als een persoon de betaalde inactiviteit prefereert boven een baan dan krijgt geen enkele begeleiding deze persoon naar een baan. Zonder motivatie van de werkloze krijg je deze niet aan het werk.

De echte oplossing voor armoede is het bieden van kansen. Werk helpt iemand verder. Geef iemand geld voor een maand en je helpt hem alleen een maand verder. Aan het einde van de maand staat hij weer op hetzelfde punt. De barrieres voor de armsten moeten worden weggenomen. Het vergroten van de vrijheid zorgt voor grotere kansen. Dat kan bijvoorbeeld door afschaffen van het minimumloon en de bijstandsuitkering. En dan denk je misschien als de overheid geen uitkering geeft dan heeft deze persoon geen geld. Maar dan ga je voorbij aan de effecten van uitkeringen. De kansen zullen toenemen waardoor mensen uit de armoede komen. Werkgelegenheid is een betere oplossing voor armoede dan uitkeringen.