Mythe: De oververhitte economie

Volgens de de berichten groeit de economie van China te hard. De winkelverkopen stegen met meer dan twintig procent. De productie en de export schieten ook omhoog. Vervolgens is er ongerustheid dat dit schadelijk is voor de economie. Er zou oververhitting dreigen. En dan moet de overheid inspringen om dit af te remmen. Zij vonden het kennelijk heel logisch dat de overheid dit af gaat remmen.

In deze bangmakerij spelen inflatie en oververhitting over het algemeen een hoofdrol. Door de goedlopende economie is er een enorme vraag naar arbeid en hierdoor stijgen de lonen. Deze hogere kosten worden dan doorgerekend in de prijzen en dan volgt er inflatie en dat remt de economie. En dat is hetgeen voorkomen moet worden. En daarom moet de overheid ingrijpen.

Maar deze loonstijgingen zijn niets om bang voor te zijn. Zolang de geldhoeveelheid niet al te sterk toeneemt kunnen de prijzen ook niet ineens enorm gaan stijgen. Het prijsniveau wordt voornamelijk bepaald door de geldhoeveelheid. De hogere productie leidt er toe dat er meer producten komen. Als de geldhoeveelheid gelijk zou blijven dan is er minder geld per product en dalen de prijzen zelfs.

Wel is er het risico dat de geldhoeveelheid sterk gaat groeien als mensen meer gaan lenen. Maar dit is een teken dat de overheid zich aan het mengen is in de financiële markten. Laat de overheid de rente en geldhoeveelheid met rust dan zal een en ander zich snel herstellen. Als er veel meer geleend wordt en mensen minder sparen dan is er dus relatief weinig spaargeld. In deze situatie zal de rente oplopen en zo de kredietverlening afremmen. En daarmee is het gevaar van inflatie ook gelijk geweken.

Wat wel kan veranderen is de prijsverhouding. Bijvoorbeeld de lonen in de stad zullen stijgen ten opzichte van lonen op het platteland. In de stad is er een tekort aan mensen en op het platteland is er juist werkloosheid. De prijzen geven dus aan dat het tijd is om te verhuizen. Het prijssignaal is precies overeenkomstig met de optimale oplossing. Op het platteland is er grote armoede. Mensen zullen er voor kiezen om te verhuizen naar de stad waar veel vraag naar arbeid is. Deze mensen krijgen hiermee dus een mooie kans om hun situatie verbeteren. Niets aan veranderen dus want hier gebeuren mooi dingen.

Verder is de verhouding tussen de prijzen van lonen en goederen veranderd. De lonen zijn gestegen ten opzichte van de prijzen van goederen. Dit is een afspiegeling van de toegenomen arbeidsproductiviteit. De bedrijven hebben processen geautomatiseerd en de kwaliteit van producten verbeterd. Met minder arbeid wordt er nu meer geleverd. Arbeid wordt hierdoor schaarser (let op banen zijn niet schaars, arbeid is wel schaars doordat werkgevers er behoefte aan hebben en er dus voor willen betalen). De prijs van arbeid gaat omhoog, maar zal in dit geval niet zomaar leiden tot hogere kosten per product. De medewerker maakt immers meer en daardoor kan hij zonder problemen ook meer kopen voor dat loon.

De hogere productiviteit leidt dus tot een hogere welvaart voor de Chinezen. Nu wil een hogere productiviteit wel eens leiden tot werkloosheid op korte termijn. De mensen kunnen met minder mensen meer maken er zijn daardoor minder mensen nodig. De markt moet de mensen weer opnemen en dat duurt soms even. Maar hier gaat de de stijgende productiviteit gepaard met een stijgende werkgelegenheid. Dat leidt tot een zeer sterke groei. Maar hier is niets ongezonds aan. Wat er gebeurt is dat de Chinezen per persoon meer maken en dat er daarbovenop extra mensen van het platteland worden ingeschakeld. De beschikbare productiemiddelen worden beter gebruikt. Daar is niets onhoudbaars aan. En er is zeker geen reden tot ongerustheid.

Het overigens hoog tijd dat de consumptie in China omhoog gaat. Al jarenlang produceert China voor het buitenland en de Chinezen zelf kregen hier weinig voor terug. De groei van de consumptie bleef achter bij de productiegroei. Dat de binnenlandse consumptie groeit betekent dat de Chinees zelf nu ook kan meegenieten van de economische groei. En dat de Chinees kan genieten van de zaken die hij zelf heeft geproduceerd is goede zaak. Ieder heeft het recht op de vruchten van zijn eigen arbeid. Door het wisselkoersbeleid van China profiteerde vooral het buitenland van goedkope Chineze producten. De koopkracht van de Chinezen was door datzelfde wisselkoers beleid juist lager. Voor alle geïmporteerde producten moesten zij immers meer betalen.

Dat een economie te hard groeit is echt een fantasie. Dit doembeeld komt uit de Keynesiaanse hoek. Daarbij moest in de hoogconjonctuur de economie worden afgeremd. Deze theorie geeft echter geen werkelijke verklaring voor oververhitting. Daarvoor moeten we kijken naar de kredietverlening en het gerommel van de overheid op de financiële markten. Dit doembeeld van oververhitting zit inmiddels zo diep in het bewustzijn dat men het vanzelfsprekend vindt dat een groeiende economie moet worden afgeremd. Deze mensen zou ik willen vragen om dat verhaal eens haarfijn uit te leggen aan de Chinezen op het platteland die in grote armoede leven. Dankzij de economische groei kan hun situatie worden verbeterd. Kennelijk heeft armoede de voorkeur boven ongecontroleerd kapitalisme.

Er lijkt een ideaalbeeld te zijn waarbij alles gematigd en rustig moet zijn. Daarbij is het oplossen van armoede wel goed. Maar het moet rustig aan en niet te snel. Een ongewenste situatie moet je niet rustig aan afbouwen. Zo snel mogelijk moet je ermee stoppen. Als er bijvoorbeeld slavernij is dan moet je dat niet rustig afbouwen. Je moet ook niet zeggen dat we het beter over een jaartje kunnen afschaffen. Het moet onmiddelijk worden afgeschaft. Hier is de middenweg niet de juiste oplossing. Het is juist de extreme oplossing die de juiste is. Het lijkt soms zo vanzelfspreken dat de middenweg altijd de juiste is dat mensen niet een radicale positie in durven nemen. Zelfs als het gaat om het verbeteren van armoede in een land.

Wat me nog het meest dwars zit is dat de journalisten dit vertelden alsof het de gewoonste zaak van de wereld was. Het is toch niet moeilijk te begrijpen dat groei goed is voor de welvaart is en voor het terugdringen van armoede. En heel veel groei kan dus ook heel veel armoede oplossen. Hier moet je toch echt moeite voor doen om dit niet te zien. Maar als ik de schoolboeken opensla dan begrijp ik weer hoe al deze misconcepties in de wereld komen. Er is jaren onderwijs voor nodig geweest om het gezond verstand aan de kant te kunnen zetten. Bij mezelf heb ik ook gemerkt dat het echt begrijpen van de economie vaak het afleren van eerder geleerde onzin betekende.

En bij deze misconceptie leidt het ertoe dat juist bij de armsten van de samenleving kansen worden ontnomen. Economische groei is niet een speeltje van de rijksten. Het is niet het toverwoord van de grote kapitalisten. Groei is essentieel om de armsten kansen te geven. Het belemeren van groei kost direct en indirect mensenlevens.