Mythe: Banen zijn schaars

Regelmatig hoor je berichten over een tekort aan banen. Men heeft het ook wel over concurrentie om banen. Een bekend voorbeeld is de deeltijd-ww. Hierbij wordt het het zogenaamd beperkte aantal banen verdeeld over de arbeiders. Uit deze uitspraken blijkt dat men banen ziet als een schaars goed. Dat het mogelijk is dat er niet genoeg banen zijn voor iedereen. Maar banen zijn niet schaars want er is werk voor iedereen.

Laten we eenvoudig beginnen met de Crusoë economie. Een economie van een enkel persoon op een onbewoond eiland. Crusoë zou natuurlijk bij de pakken neer kunnen gaan zitten omdat er niemand is die werk voor hem heeft. Maar dit is natuurlijk onzin. Hij zal gaan vissen en kokosnoten uit bomen gaan halen omdat hij honger heeft. En daar is het werk voor Crusoë. Het enige dat nodig was om deze baan te creëren was behoefte en arbeid. Elk persoon heeft behoeftes en kan zijn omgeving gebruiken om te voldoen in deze behoeften.

Als er nu twee mensen op het eiland zijn. Moeten zij dan vechten om die ene baan? Natuurlijk niet, zij gaan gewoon allebei vissen en kokosnoten zoeken. Het enige dat zou kunnen veranderen is dat ze zich specialiseren. De ene gaat vissen en de ander gaat kokosnoten zoeken en aan het einde van dag ruilen ze wat ze zelf niet nodig hebben.

We kunnen steeds mensen blijven toevoegen, maar blijft er dan nog steeds werk voor iedereen? Gaan we verder dan is er steeds verdergaande specialisatie en alle grond en zee is dan in het bezit van iemand. Als er nu iemand bijkomt die wil werken dan kunnen er een aantal complicaties ontstaan. Hij kan immers meer niet zomaar vrij beschikken over de omgeving.

De persoon heeft in ieder bepaalde capaciteiten om werk te verrichten. Stel dat deze persoon een hooggekwalificeerde ingenieur is die goed bruggen kan bouwen. Als hij aan het werk wil als bruggenbouwer dan moet er wel vraag zijn naar bruggen. En dat is niet altijd het geval. Als er wel vraag is naar zijn vaardigheden dan heeft hij ook materialen en gereedschappen nodig voordat hij aan het werk kan. Voor al deze zaken is tijd nodig. In de tussentijd kan hij eenvoudiger werk verrichten, maar dan zal hij wel flink minder verdienen.

Als hij zich aanbiedt als ingenieur dan kan hij natuurlijk zijn salariseisen verlagen todat hij wel een baan krijgt. Maar dan komt een andere ingenieur op straat te staan. Deze zal ook zijn salariseisen verlagen om weer iemand anders te verdringen. De lonen van alle ingenieurs zullen dalen. Hierdoor gaan de loonkosten omlaag en de prijs van bruggen kan dalen. Het is dan goed mogelijk dat er ook meer bruggen gebouwd gaan worden waardoor de werkgelegenheid toeneemt. Maar dit is niet noodzakelijk om werk te vinden voor de ingenieur.

Er zijn eigenlijk twee mogelijkheden. De eerste is dat de werkloze passende arbeid vindt doordat er werk is dat bij zijn talenten past. Er is niet altijd vraag naar bepaalde gespecialiseerde arbeid. Is dit werk er niet dan zal de werkloze een baan aan moeten nemen waarvoor geen vaardigheden nodig zijn. Banen met een laag vaardigheidsniveau zijn er altijd voldoende. Er is altijd wel iemand die zijn huis liever niet zelf schoonmaakt, er moet worden geoogst, er is werk in de bediening en zo zijn er nog heel veel meer banen waarvoor weinig vaardigheden nodig zijn. Nadeel van deze banen is dat de beloning veel lager ligt dan die van gespecialiseerde arbeid.
Voor de ingenieur kan dit betekenen dat hij minder dan de helft van zijn oude salaris gaat verdienen. Hij zal zijn leefpatroon radicaal om moeten gooien om zijn uitgaven aan te passen aan het nieuwe budget. Maar er is wel werk voor hem. En hij kan daardoor voor zichzelf zorgen en dus is er geen noodzaak om hem te voorzien van een uitkering.

De centrale vraag is nu niet meer of er wel een baan is voor deze ingenieur. Hij kan werken en hij heeft behoeften en dat is alles wat er nodig is voor een baan. De vraag is nu of deze ingenieur bereid is om een lager salaris aan te nemen. Het verschil in beloning tussen passende arbeid en ongeschoolde arbeid is behoorlijk groot. Indien deze persoon een uitkering krijgt op zeventig procent van het laatstverdiende loon dan zal hij niet veel willen zakken met zijn salaris. Hij zal dan alleen een passende baan aan willen nemen en geen laagbetaalde baan aannemen. Hij zal zeker niet als schoonmaker gaan werken om de tijd naar een betere baan te overbruggen. Dit is een reëel probleem omdat vaak het potentiële salaris onder het laatst verdiende loon ligt.

Stel dat een bankier samen met veel anderen op straat komt staan door de crisis. Deze sector heeft nu te kampen met een grote werkloosheid. En de evenwichtslonen op deze deelmarkt zullen dus dalen. De bankier mag zich gelukkig prijzen als hij nog een baan kan vinden met een salaris dat op driekwart van zijn oude salaris ligt. Maar dat komt dichtbij zijn uitkering. Voor de uitkering hoeft hij geen reis-, en andere werkgerelateerde kosten te maken. Er is dus geen financiële prikkel om weer aan het werk te gaan.

En dan is er nog altijd de mogelijkheid om je eigen baan te creëren. Je kunt jezelf verhuren voor allerlei klusjes. Je kunt gaan glazenwassen of je kan thuiskapper worden of hot dogs verkopen op straat. Misschien klinkt dat niet aantrekkelijk. Maar als je voor jezelf kunt zorgen dan hoef je geen geld te ontvangen. En als je geen geld ontvangt dan zorg je wel dat je voor jezelf kunt zorgen.

Nu we hebben vastgesteld dat er altijd genoeg arbeidsplaatsen zijn voor iedereen kunnen we ook anders kijken naar bepaalde problemen. Kunnen we zeggen dat de Polen de banen van Nederlanders innemen? Op een vrije markt is hier dus zeker geen sprake van, want dan is er voor iedereen een baan. Banen worden dus ook niet ingepikt.

In de huidige situatie is er zeker geen sprake van een vrije markt. Met name het minimumloon is een beperking als je een baan zoekt op een lager niveau. De toestroom van Polen zal het evenwichtsloon laten dalen op bepaalde delen van de arbeidsmarkt. Daalt het evenwichtsloon onder het minimumloon dan ontstaat er wel werkloosheid. De Polen nemen dus inderdaad de banen in van Nederlanders. Maar dit is zeker niet de schuld van de Polen. Hier is het het overheidsingrijpen dat ervoor zorgt dat de Nederlanders zonder werk komen te zitten. Het antwoord is dus dat de overheid een stapje terug moet doen. Maar helaas wordt er al snel geroepen om nog meer maatregelen. De grenzen moeten dicht en er moeten eisen worden gesteld aan de arbeid die Polen verrichten enzovoort. Maar dit maakt de problemen alleen maar erger. Hiermee wordt de situatie niet verbeterd. Het is evident dat dit een verslechtering betekent voor de Polen want hen worden kansen ontnomen. En waarom zou een Nederlander voorrang moeten krijgen op een Pool? Verder verbetert de situatie in Nederland ook niet. De Nederlanders die klagen dat hun banen worden ingepikt hadden ook aan het werk kunnen blijven als de overheid niet had ingegrepen.

Het is verhelderend om banen niet als een schaars goed te zien. Veel kwesties worden hierdoor een stuk duidelijker. Veel beleid is gebaseerd op deze misvatting en daardoor is de welvaart alleen maar lager. De werklozen hebben hierdoor minder mogelijkheden om hun situatie te verbeteren. Het zijn juist de mensen met de lagere inkomens die hier het meeste last van hebben. De armsten betalen het meest voor het overheidsingrijpen.