Werkloosheid creëert werkgelegenheid (3/3)

In de klassiek liberale theorie is in principe geen ruimte voor werkloosheid. Zoals Say zei "elk aanbod schept zijn eigen vraag". In de vorige twee artikelen heb ik al laten zien dat dit voor de Nederlandse arbeidsmarkt wel redelijk opgaat. Maar toch gaat de werkloosheid niet naar nul. Hier zijn een aantal redenen voor.

Ten eerste zullen er altijd mensen zijn die net tussen twee banen zitten. Ook in sectoren waar een groot tekort aan mensen is zie je daardoor werkloosheid. De werkloosheid onder docenten was enige tijd geleden bijvoorbeeld twee procent. Dit terwijl er toch een docententekort was. Het duurt enige tijd voordat werkgever en werknemer elkaar hebben gevonden.

Verder kan het zijn dat de juiste mensen in de verkeerde regio zitten. Als er een baan is voor een timmerman in Amsterdam en in Maastricht woont een werkloze timmerman dan moet deze eerst verhuizen. En in Nederland is deze arbeidsmobiliteit beperkt. Hierdoor is er toch werkloosheid ondanks dat er wel werk is.

Er zijn ook mensen die zich wel aanbieden op de arbeidsmarkt, maar die eigenlijk geen baan willen. Dit geldt voor mensen die liever genieten van een uitkering dan aan het werk gaan. Voor de uitkering moet je verplicht solliciteren en daarom wordt je geregistreerd als werkloos. Maar iemand die solliciteert zonder motivatie wordt niet aangenomen. In de tijd dat ik op personeelzaken werkte ontving ik wel brieven waarin stond "vanwege de sollicitatieplicht reageer ik op uw vacature"". Je kan je voorstellen dat deze persoon niet is uitgenodigd voor een gesprek. Deze groep geeft een vertekend beeld van de werkloosheid. Zij zijn wel geregistreerd als werkloos maar effectief zijn ze geen werkzoekende.

Verder is er de inkomstenbelasting. Net als de accijns op benzine de vraag naar benzine remt. Zo remt de belasting op arbeid de vraag naar arbeid. Arbeid wordt duurder en is daarom minder interessant voor bedrijven. Werknemers krijgen door de inkomstenbelasting ook minder nettoloon. Daardoor is de motivatie om te gaan werken minder. Denk hierbij aan de mensen die liever part-time werken dan full-time omdat ze dan relatief weinig belasting betalen.

Minimumlonen zorgen ervoor dat de loonkosten voor de laagst opgeleiden omhoog gaan. Bedrijven zullen hierop reageren door minder mensen aan te nemen. Verder kan bijvoorbeeld ontslagbescherming bedrijven voorzichtiger maken bij het aannemen van mensen.

Al deze factoren maken dat nul procent werkloosheid niet haalbaar is. Verder verschilt de problematiek per bedrijfstak of groep werklozen. Kijkt men bijvoorbeeld naar de groep van laagst opgeleiden dan hebben deze relatief veel last van het minimumloon. Verder speelt bij deze groep dat de vooruitgang vanuit een bijstandsuitkering naar een baan erg klein is. Voor de hoger opgeleiden is vooral het hoogste tarief dat een rol speelt in de beslissingen. Zit je in het 50% tarief dan is extra werken minder interessant. De vooruitgang bij een promotie is beperkt terwijl er wel veel extra van je gevraagd wordt.

Zelfs op de stugge Nederlandse arbeidsmarkt lijkt de marktwerking het toch nog aardig te doen. Het zou nog beter kunnen als de overheid wat minder in zou grijpen. De arbeidsmarkt is een interessant terrein waar veel discussie over is. Ik hoop dat deze drie artikelen de zaken iets hebben verhelderd.