Minimumloon

De Oostenrijkers zijn van mening dat je de positie van mensen niet kan verbeteren door overheidsingrijpen. Hayek stelde bijvoorbeeld in "The road to serfdom" dat je de zekerheid van een groep alleen maar kunt verbeteren ten koste van de zekerheid van een andere groep. Nu is dit voor veel mensen geen probleem als degene die geraakt worden dan ook de sociaal sterkeren zijn. Maar Hayek beargumenteerd dat dat niet het geval is. Het zijn juist de zwakkeren die getroffen worden door de nadelige effecten. Hieronder zal ik dit toelichten aan de hand van het minimumloon.

Het instellen van het minimumloon heeft een aantal effecten. De bekendste die door economen altijd wordt gegeven is dat minder productieven van de arbeidsmarkt worden geweerd. De redenering hierachter is dat bedrijven alleen mensen aannemen als zij die minder kunnen betalen dan de waarde van de productie van die medewerker. Het bedrijf moet immers wel wat winst kunnen maken op de productie van de desbetreffende medewerker. Mensen die minder productief zijn kunnen hierdoor niet mee met de arbeidsmarkt. De arbeidsmarkt is alleen nog toegankelijk voor mensen die voldoende presteren. Vergelijk dit bijvoorbeeld met de VS daar zie je dat veel meer mensen toegang hebben tot de arbeidsmarkt. Het gaat dan wel om eenvoudige banen. Daar zie je dat volwassenen kranten bezorgen of boodschappen inpakken bij de kassa.

In Nederland worden deze mensen structureel werkloos. Dit zou natuurlijk volledig voorbij gaan aan de sociale doelstelling van het minimumloon. Daarom zal er een uitkering moeten komen voor deze mensen om dit nadeel op te vangen. Dit arbeidspotentieel wordt nu dus niet meer ingeschakeld. De totale productie in het land neemt af. Er is dus minder te verdelen. We kunnen proberen die verdeling socialer te maken. Maar als je met minder begint dan wordt het verdelen ook lastiger.

Het instellen van de uitkering heeft nog een ander effect. Het verschil tussen thuis zitten met uitkering en werken wordt kleiner. In ons land is dit verschil erg klein. De vooruitgang die je behaalt als je vanuit een uitkering gaat werken op minimumniveau is zeer klein. Gevolg hiervan is dat er een groep is die wel zou kunnen werken, maar gedemotiveerd raakt door de minimale vooruitgang die werken je brengt. Er is dus nog een afname van arbeidsaanbod en daardoor een afname van productie. Enkele jaren geleden was dit bijvoorbeeld merkbaar in de agrarische sector. Deze kon geen personeel krijgen terwijl tegelijkertijd de werkloosheid onder lager opgeleiden groot was. Momenteel wordt deze behoefte opgevuld door onder andere Polen. Het arbeidspotentieel wordt slecht benut. We hebben daardoor een lager inkomen per persoon dan nodig is.

Een baan met een inkomen onder het minimum lijkt onaantrekkelijk. Ik gaf als voorbeeld dat in de VS bijvoorbeeld vaker volwassenen nog de krant bezorgen. Maar in een baan kun je groeien. Ook dit zie je in de VS. Kijkt men enkele jaren later naar deze mensen dan hebben ze hun positie vaak verbeterd. Dit is ook wel te verklaren. Iemand die eerst moeite had met werken leert te wennen aan het arbeidsritme. In Nederland hebben we dit proberen na te bootsen met Melkertbanen. Maar deze kunstmatige situatie bleek niet te werken.

Maar wil dit zeggen dat lager opgeleiden niet meer aan het werk kunnen komen. Dat is niet het geval. Er zijn nog altijd eenvoudige banen die essentieel zijn voor het bedrijfsproces. Een bedrijf zal bijvoorbeeld altijd gebruik maken van schoonmakers. Maar door de opgelopen kosten zal de werkgever zeer kritisch kijken naar deze werkzaamheden. Een koffiejufrouw is bijvoorbeeld niet essentieel en die gaat eruit. Door lager opgeleid werk duur te maken dwing je werkgevers dus heel kritisch te zijn op deze kosten. De werkgelegenheid op dit niveau neemt dus af.

Er zijn nog bijkomende effecten. Zo moeten de belastingen omhoog om de extra uitkeringen te kunnen betalen. Nu gaat dit ten koste van de draagkrachtigen. Maar ook hier zal door de extra belastingdruk demotivatie ontstaan. Zo is het in Nederland wel erg aantrekkelijk om part-time te gaan werken. Een part-timer betaald relatief minder belastingen door het progressieve tarief. Ook in deze groep nemen de loonkosten toe. Dus ook hier zal de werkgever kritisch kijken naar het personeelsbestand.

Gevolg is verder ook dat het een effect heeft op de gemiddelde arbeidsproductiviteit. Een aantal minder productieven zullen niet meer meewegen in de cijfers voor de arbeidsproductiviteit. Wat overblijft is gemiddeld genomen dus productiever. Dit is één verklaring waarom de arbeidsproductiviteit in landen met veel sociale zekerheid relatief hoog is. Maar dit is wel een tijdelijk effect. De VS heeft inmiddels een arbeidsproductiviteit die per uur hoger ligt dan die in Nederland. En daarbij worden dus ook al die mensen meegerekend die een relatief eenvoudig baantje hebben.

Het minimuloon heeft dus allerlei onbedoelde effecten waardoor het uiteindelijke effect negatief is. De groep die beschermd moet worden gaat er uiteindelijk op achteruit. En de economische groei zal er ook door afnemen. Hierdoor is ook de maatschappij als geheel slechter af.